خوب، بی‌آن‌که اثبات باشد
خانواده‌ی هانا برای یکشنبه برنامه‌ی پیک‌نیک دارند. پدرش می‌گوید: «بیایید نرویم. پیش‌بینی هوا می‌گوید یکشنبه ۹۰ درصد احتمال باران شدید هست، و پیش‌بینی‌های این‌جا معمولاً درست درمی‌آیند.»
هانا آه می‌کشد: «ولی این که ثابت نمی‌کند باران می‌آید!»
حق با اوست: ثابت نمی‌کند. ولی استدلال پدرش باز هم خوب است. استدلالی که اثبات نیست چطور می‌تواند خوب باشد؟
دو جور استدلال خوب
در سطح ۱ با استدلال سالم آشنا شدیم: معتبر، با دلیل‌های درست. استدلال سالم نتیجه‌اش را ثابت می‌کند: اگر دلیل‌ها درست باشند و نتیجه ناچار از آن‌ها برآید، نتیجه درست است.
اما بیشتر استدلال‌های زندگی واقعی نمی‌توانند معتبر باشند. استدلال‌هایی که از نمونه‌ها، از «بیشترِ»، از متخصص‌ها و از تمثیل‌ها می‌آیند فقط می‌توانند نتیجه‌ای را محتمل کنند. برای آن‌ها جور دومی از «خوب» هست:
- استدلال قوی است: اگر دلیل‌هایش درست بودند، نتیجه خیلی محتمل بود؛
- دلیل‌هایش واقعاً درست‌اند؛
- و چیز مهمی کنار گذاشته نشده: هیچ واقعیت دیگری نمی‌دانید که تصویر را عوض کند (مثل دانستن این‌که پینگو پنگوئن است، در درس ««بیشترِ» و «تقریباً همه»»).
به چنین استدلالی قانع‌کننده (cogent) می‌گویند. استدلال پدر هانا قانع‌کننده است: پیش‌بینی ۹۰ درصدی از منبعی که معمولاً درست می‌گوید قوی است، و این هم درست است که پیش‌بینی همین را گفته.
خواستن اثبات گاهی ترفند است
«این که ثابت نمی‌کند!» درباره‌ی تقریباً همه‌ی چیزهایی که آدم‌ها درباره‌ی جهان باور دارند درست است: این‌که خورشید فردا طلوع می‌کند، این‌که پل دوام می‌آورد، این‌که دارو اثر می‌کند. اگر منتظر اثبات می‌ماندیم، هیچ‌وقت درباره‌ی هیچ چیزی تصمیم نمی‌گرفتیم. خواستن اثبات وقتی هیچ‌کس نمی‌تواند چیزی جز استدلال قانع‌کننده داشته باشد، راهی است برای قانع نشدن. پرسش منصفانه «ثابت شده؟» نیست، بلکه این است: «آن‌قدر خوب هست که بر اساسش کاری بکنیم؟»
کنار هم گذاشتن کل دوره
این‌ها پرسش‌هایی است که این دوره به شما داده، به ترتیبی که باید بپرسیدشان:
- نتیجه چیست؟ و آیا زنجیری با نتیجه‌های میانی در کار است؟
- دلیل‌ها کدام‌اند؟ دلیل‌های ناگفته هم، که منصفانه پر شده‌اند.
- دلیل‌ها درست‌اند؟ به‌خصوص دلیل‌های پنهان را بررسی کنید، و هر پرسش دام‌دار یا «یا این یا آن» را.
- از نتیجه پشتیبانی می‌کنند؟ شکلش معتبر است، یا استدلالی قوی از «بیشترِ»، از متخصص‌ها یا از تمثیل؟ مراقب واژه‌هایی که معنایشان عوض می‌شود، دایره‌ها و سراشیبی‌های لغزنده باشید.
- اشکال‌ها چیست، و آیا پاسخ‌های خوبی برایشان هست؟
سطح ۳ ابزار تازه‌ای به این پرسش‌ها می‌دهد: نوشتن ادعاها با حرف‌ها و بررسی استدلال‌ها با جدول‌ها، تا شکل‌هایی که این‌جا یاد گرفتید دقیق آزموده شوند.
در خانه امتحان کنید
- این استدلال سالم است، قانع‌کننده است، یا هیچ‌کدام؟ «آخرین اتوبوس ساعت ۱۱ رفت. الان نیمه‌شب است. پس امشب نمی‌توانیم با اتوبوس به خانه برگردیم.»
- استدلالی را که این هفته شنیدید انتخاب کنید و از پنج پرسش بگذرانید.
واژه‌های این درس
- قانع‌کننده - استدلالی قوی با دلیل‌های درست که چیز مهمی را کنار نگذاشته؛ همان «خوب» برای استدلال‌هایی که نمی‌توانند معتبر باشند
ایده‌ی اصلی
استدلال خوب لازم نیست اثبات باشد. استدلال‌های سالم نتیجه‌شان را ثابت می‌کنند؛ استدلال‌های قانع‌کننده آن را خیلی محتمل می‌کنند. بیشتر دلیل‌های خوب زندگی واقعی قانع‌کننده‌اند، و همین برای عمل کردن کافی است.