نمونه‌های خیلی کم
دانیال به شهر تازه‌ای می‌رود. روز اول باران می‌بارد. روز دوم هم باز باران می‌بارد. برای مادربزرگش می‌نویسد: «این‌جا همیشه باران می‌بارد.» آیا بعد از دو روز این نتیجه‌ی معقولی است؟
دو روز یک سال نیست
دانیال از استقرا استفاده می‌کند، که در درس «هر قویی که دیده‌ام» با آن آشنا شدیم: رسیدن از نمونه‌ها به یک نتیجه‌ی کلی. اما ببینید بر اساس چه چیزی حرف می‌زند:
روز اولم باران بارید.
روز دومم باران بارید.
پس این‌جا همیشه باران می‌بارد.
دو روز از یک سال کامل. نه تابستانِ آن‌جا را دیده و نه حتی یک هفته‌ی کامل را. در درس «قطعی یا فقط محتمل؟» دیدیم که استقرا می‌تواند قوی یا ضعیف باشد. این یکی خیلی ضعیف است.
پریدن از نمونه‌های خیلی کم به ادعایی درباره‌ی همه‌شان آن‌قدر رایج است که اسمی دارد: تعمیم شتاب‌زده (hasty generalisation). «شتاب‌زده» یعنی با عجله‌ی زیاد انجام‌شده. تعمیم (generalisation) یک نتیجه‌ی کلی است: ادعایی درباره‌ی همه‌ی یک گروه، یا درباره‌ی چیزی که همیشه رخ می‌دهد.
نمونه‌هایی که همه از یک جنس‌اند
راه دومی هم برای اشتباه کردن هست، حتی با نمونه‌های زیاد. فرض کنید مینا می‌خواهد بداند محبوب‌ترین ورزش مدرسه‌شان چیست. از ۴۰ نفر می‌پرسد - همه‌شان در باشگاه فوتبال و بعد از تمرین. همه می‌گویند فوتبال.
۴۰ نمونه تعداد کمی نیست. اما همه‌شان از یک جنس‌اند: کسانی که خودشان فوتبال را انتخاب کرده‌اند. از شناگرها، دونده‌ها و کسانی که اصلاً ورزش دوست ندارند هیچ پرسیده نشد.
پس بررسی دوم این است: آیا نمونه‌ها به اندازه‌ی کافی متنوع‌اند؟ از همه‌ی بخش‌های گروهی که نتیجه درباره‌ی آن است آمده‌اند، یا فقط از یک گوشه‌اش؟
چرا این مهم است
تعمیم شتاب‌زده می‌تواند بی‌ضرر باشد («این‌جا همیشه باران می‌بارد»). اما بسیاری از فکرهای ناعادلانه درباره‌ی گروه‌های بزرگی از آدم‌ها هم همین‌طور شروع می‌شوند. کسی با دو آدم بی‌ادب از یک شهر روبه‌رو می‌شود و تصمیم می‌گیرد «مردم آن شهر بی‌ادب‌اند». دو نفر از هزاران نفر تعداد خیلی کمی است، و آن دو نفری که از قضا به یادش مانده‌اند انتخاب منصفانه‌ای هم نیستند.
برای دوری از تعمیم شتاب‌زده، سه پرسش بپرسید:
- چند نمونه دارم؟
- نمونه‌هایم چقدر متنوع‌اند - همه‌ی گروه را پوشش می‌دهند؟
- آیا بیشتر از آن‌چه نشان می‌دهند می‌گویم؟ «هر دو روزی که این‌جا بوده‌ام باران باریده» درست است. «این‌جا همیشه باران می‌بارد» خیلی بیشتر می‌گوید.
نسخه‌ی صادقانه‌ی یک نتیجه اغلب فقط نسخه‌ی کوچک‌ترِ آن است.
در خانه امتحان کنید
- یک ادعای کلی را به یاد بیاورید که درباره‌ی یک جا، یک غذا، یک بازی یا گروهی از آدم‌ها گفته‌اید.
- بنویسید این ادعا بر اساس چند نمونه بود و آن نمونه‌ها چقدر متنوع بودند.
- ادعا را طوری دوباره بنویسید که فقط همان چیزی را بگوید که نمونه‌هایتان نشان می‌دهند.
واژه‌های این درس
- تعمیم - یک نتیجه‌ی کلی: ادعایی درباره‌ی همه‌ی یک گروه، یا درباره‌ی چیزی که همیشه رخ می‌دهد
- تعمیم شتاب‌زده - تعمیمی که از نمونه‌های خیلی کم، یا از نمونه‌هایی که همه از یک جنس‌اند، ساخته شده است
ایده‌ی اصلی
هر تعمیمی به اندازه‌ی نمونه‌هایش خوب است. نمونه‌های خیلی کم، یا نمونه‌هایی که همه از یک جنس‌اند، تعمیم شتاب‌زده می‌سازند - پس پیش از گفتن «همیشه» یا «همه»، بپرسید چند نمونه دارید و چقدر متنوع‌اند.