استدلال‌های سالم

پزشک به شما می‌گوید: «باید یک هفته به مچ پایتان استراحت بدهید.» می‌خواهید بدانید این حرف را باور کنید یا نه. در دو درس قبل دیدیم که درباره‌ی هر استدلالی دو پرسش جدا داریم. این‌جا کدام مهم است؟ و وقتی استدلالی از هر دو بگذرد، چه می‌شود؟

دو آزمون

در درس «شکل درست، واقعیت نادرست» دیدیم که یک استدلال از دو راه متفاوت می‌تواند خراب شود:

1. ممکن است نتیجه از دلیل‌ها برنیاید - یعنی استدلال نامعتبر باشد.
2. ممکن است یکی از دلیل‌ها نادرست باشد - مثل «همه‌ی گربه‌ها می‌توانند پرواز کنند».

پس هر استدلالی باید از دو آزمون بگذرد. آزمون اول درباره‌ی شکل است: اگر دلیل‌ها درست بودند، آیا نتیجه ناچار درست بود؟ آزمون دوم درباره‌ی واقعیت‌هاست: آیا دلیل‌ها واقعاً درست‌اند؟

به استدلالی که از هر دو آزمون بگذرد سالم (sound) می‌گویند.

چرا استدلال سالم خاص است

فکر کنید گذشتن از هر دو آزمون یعنی چه. دلیل‌ها درست‌اند. و نتیجه برمی‌آید، یعنی اگر دلیل‌ها درست باشند، نتیجه ناچار درست است. این دو را کنار هم بگذارید تا فقط یک حالت باقی بماند: نتیجه‌ی یک استدلال سالم درست است.

این یک استدلال سالم است:

همه‌ی سیاره‌های منظومه‌ی شمسی به دور خورشید می‌گردند.
زمین یکی از سیاره‌های منظومه‌ی شمسی است.
پس زمین به دور خورشید می‌گردد.

هر دو دلیل درست‌اند و نتیجه هم برمی‌آید (همان شکل استدلال کلوچه را دارد). پس نتیجه ناچار درست است - و درست هم هست.

چهار جور استدلال

اگر دو آزمون را کنار هم بگذاریم، چهار جور استدلال داریم:

از این چهار جور، فقط یکی سالم است. به همین دلیل، وقتی کسی استدلالی برایتان می‌آورد، کافی نیست از نتیجه‌اش خوشتان بیاید یا با دلیل‌هایش موافق باشید. هر دو را لازم دارید: دلیل‌های درست، و نتیجه‌ای که از آن‌ها برمی‌آید.

برگردیم سراغ پزشک

استدلال پزشک می‌تواند این باشد:

مچ پای پیچ‌خورده با استراحت زودتر خوب می‌شود.
مچ پای شما پیچ خورده است.
پس اگر به آن استراحت بدهید، زودتر خوب می‌شود.

نتیجه برمی‌آید. دلیل‌ها هم از آن جنس چیزهایی‌اند که یک پزشک می‌تواند بررسی کند: یاد گرفته که مچ پا چطور خوب می‌شود، و پای شما را هم معاینه کرده است. پس دلیل خوبی دارید که فکر کنید این استدلال سالم است.

دقت کنید که این دو آزمون دو کار متفاوت‌اند. آزمون اول را هر کسی فقط با فکر کردن می‌تواند انجام دهد. آزمون دوم اغلب به نگاه کردن، اندازه گرفتن یا پرسیدن از کسی که می‌داند نیاز دارد، همان‌طور که در درس «بررسی یک ادعا» دیدیم.

در خانه امتحان کنید

1. از هر کدام از چهار جور استدلالِ جدول، یک استدلال درباره‌ی زندگی خودتان بنویسید.
2. آن‌ها را به کس دیگری بدهید و ببینید می‌تواند هر استدلال را در خانه‌ی درستش بگذارد یا نه.

واژه‌های این درس

• سالم - استدلالی سالم است که نتیجه‌اش برمی‌آید و همه‌ی دلیل‌هایش درست‌اند

ایده‌ی اصلی

استدلال سالم از دو آزمون می‌گذرد: نتیجه‌اش برمی‌آید (معتبر است) و دلیل‌هایش درست‌اند. نتیجه‌ی یک استدلال سالم ناچار درست است، و همین استدلال‌های سالم را این‌قدر به‌دردبخور می‌کند.