همه این کار را می‌کنند

«می‌شود این بازی را برایم بخرید؟ همه‌ی بچه‌های کلاس دارندش!» بیشتر پدر و مادرها این را شنیده‌اند، و بیشترشان جواب می‌دهند: «اگر همه خودشان را از پل بیندازند پایین، تو هم می‌اندازی؟» پدر و مادرها به یک اشتباه واقعی در استدلال اشاره می‌کنند. آن اشتباه چیست؟

همرنگ جماعت

استدلال بچه این است:

همه‌ی بچه‌های کلاس این بازی را دارند.
پس من هم باید داشته باشمش.

یا به شکل دیگری:

همه می‌گویند این گوشی بهترین است.
پس این گوشی بهترین است.

در هر دو، تنها دلیلی که آمده این است که خیلی‌ها این کار را می‌کنند یا این را باور دارند. به کار بردنِ محبوبیت، طوری که انگار دلیلِ درست بودن یک ادعاست، مغالطه‌ای است که اسمش را همرنگ جماعت (bandwagon) می‌گذاریم، از روی ضرب‌المثل آشنای «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو».

اسم انگلیسی‌اش، bandwagon، از گاری بزرگی آمده که در جشن‌ها یک گروه نوازنده را در خیابان‌ها می‌گرداند. مردم می‌دویدند تا رویش بپرند و در شادی شریک شوند، بی‌آنکه بپرسند گاری به کجا می‌رود.

آدم‌های زیادی می‌توانند با هم اشتباه کنند

چرا محبوبیت دلیل خوبی نیست؟ چون یک ادعا بسته به جهان درست یا نادرست است، نه بسته به این‌که چند نفر باورش دارند. در درس «درست یا نادرست؟» دیدیم که ادعایی درست است که با آن‌چه واقعاً هست جور باشد - و رأی گرفتن آن‌چه را واقعاً هست عوض نمی‌کند.

تاریخ پر از زمان‌هایی است که تقریباً همه چیز نادرستی را باور داشتند:

• مدت‌های خیلی طولانی، بیشتر مردم باور داشتند زمین در مرکز همه چیز بی‌حرکت ایستاده و خورشید به دور آن می‌گردد.
• مدت‌ها، بیشتر پزشکان میان دیدن دو بیمار دست‌هایشان را نمی‌شستند، و خیلی‌هایشان به اولین پزشکانی که گفتند باید بشویند خندیدند.

هر بار، جمعیت بزرگ بود، مطمئن بود، و اشتباه می‌کرد.

کی تعداد می‌تواند نشانه باشد

محبوبیت همیشه بی‌فایده نیست. اگر هزار نفر که در یک هتل اقامت کرده‌اند بگویند اتاق‌ها تمیزند، این چیزی به شما می‌گوید - چون هر کدامشان خودش نگاه کرده است. گزارش‌هایشان نمونه‌های زیادی‌اند، و در درس «قطعی یا فقط محتمل؟» دیدیم که نمونه‌های زیاد و متنوع می‌توانند استقرای قوی بسازند.

فرق این است: آیا آن آدم‌های زیاد دلیل‌هایی‌اند که به جهان اشاره می‌کنند (هر کدام خودش بررسی کرده)، یا فقط آدم‌های زیادی‌اند که با هم موافق‌اند (هر کدام همراه بقیه رفته)؟ جمعیتی که هر کدامشان رفته و نگاه کرده، شاهد است. جمعیتی که هر کدامشان از کس دیگری شنیده، فقط جمعیت است.

و برای انتخابی مثل آن بازی، «همه دارندش» اصلاً دلیلی درباره‌ی خودِ بازی نیست. دلیل‌های بهتر درباره‌ی خودِ بازی‌اند: چقدر قیمت دارد، سرگرم‌کننده است یا نه، برای سنِ شما مناسب است یا نه.

در خانه امتحان کنید

1. به سه آگهی نگاه کنید و ببینید کدام‌ها می‌گویند «شماره‌ی یک»، «پرفروش‌ترین» یا «همه درباره‌اش حرف می‌زنند».
2. درباره‌ی هر کدام بپرسید: این دلیلی درباره‌ی خودِ آن چیز است، یا فقط درباره‌ی این‌که چند نفر دوستش دارند؟
3. یک دلیل بهتر بنویسید که آن آگهی می‌توانست بیاورد.

واژه‌های این درس

• همرنگ جماعت - مغالطه‌ی دلیل گرفتنِ «خیلی‌ها باورش دارند» یا «خیلی‌ها این کار را می‌کنند» برای درست بودنِ آن
• محبوبیت - این‌که چند نفر چیزی را دوست دارند، باور دارند یا انجام می‌دهند

ایده‌ی اصلی

یک ادعا بسته به جهان درست یا نادرست است، نه بسته به این‌که چند نفر باورش دارند. «همه این کار را می‌کنند» دلیل نیست - مگر آن «همه» آدم‌هایی باشند که هر کدام خودشان رفته‌اند و بررسی کرده‌اند.