بررسی یک ادعا

دو دوست با هم بحث می‌کنند. یکی می‌گوید: «این میز از پهنای در درازتر است.» دیگری می‌گوید: «نه، نیست!» بعد سر چیز دیگری بحث می‌کنند: «بستنی انبه بهترین بستنی است.» «نه، بستنی شکلاتی بهترین است!» یکی از این دو بحث در یک دقیقه تمام می‌شود. دیگری می‌تواند تا ابد ادامه پیدا کند. فرقشان در چیست؟

ادعاهایی که می‌شود بررسی کرد

«این میز از پهنای در درازتر است» یک ادعاست: یا درست است یا نادرست. از آن بهتر، می‌شود آن را بررسی کرد (check). یک متر بردارید، هر دو را اندازه بگیرید و با هم مقایسه کنید. بحث تمام است.

ادعا را از چند راه می‌شود بررسی کرد:

• نگاه کردن - «بیرون باران می‌بارد.» پنجره را باز کنید.
• اندازه گرفتن یا شمردن - «در کلاس ۳۰ دانش‌آموز هست.» بشمارید.
• پرسیدن از کسی که می‌داند - «این قارچ خوردنی است.» از یک کارشناس بپرسید، نه از دوستی که حدس می‌زند.
• پیدا کردن یک سند خوب - «این پل در سال ۱۹۳۲ ساخته شد.» در منبعی که به آن اعتماد دارید جست‌وجو کنید.

بعضی ادعاها را سخت می‌شود بررسی کرد. «روی سیاره‌ای که به دور ستاره‌ی دیگری می‌گردد زندگی هست» یا درست است یا نادرست، اما هنوز کسی نمی‌تواند بررسی‌اش کند. باز هم یک ادعاست. فقط باید بگوییم: «هنوز نمی‌دانیم.»

جمله‌هایی درباره‌ی سلیقه

حالا به این جمله نگاه کنید: «بستنی انبه بهترین بستنی است.» چه چیزی را می‌شود اندازه گرفت تا این را بررسی کنیم؟ هیچ چیز. یک نفر عاشق انبه است و یک نفر عاشق شکلات، و هیچ‌کدام اشتباه نمی‌کنند. این جمله درباره‌ی سلیقه (taste) است: این‌که یک نفر چه چیزی را دوست دارد.

جمله‌ای که درباره‌ی سلیقه است، ظاهرش ادعایی درباره‌ی بستنی است، اما در واقع چیزی درباره‌ی گوینده‌اش می‌گوید. می‌شود همین را صادقانه‌تر گفت:

«من بستنی انبه را از همه بیشتر دوست دارم.»

این یک ادعاست، و اگر گوینده واقعاً انبه را از همه بیشتر دوست داشته باشد، درست است. ادعایی درباره‌ی گوینده است، نه درباره‌ی بستنی.

چرا این به کار می‌آید

پیش از آن‌که بحث کنید، بپرسید: آیا این چیزی است که بشود بررسی‌اش کرد؟ اگر هست، بحث را کنار بگذارید و بروید بررسی کنید. اگر درباره‌ی سلیقه است، چیزی برای بردن وجود ندارد: هر دو نفر می‌توانند درباره‌ی چیزی که دوست دارند حق داشته باشند.

خیلی از بحث‌های واقعی این دو را با هم قاطی می‌کنند. «این فیلم خسته‌کننده است» بیشتر سلیقه است. «این فیلم سه ساعت طول می‌کشد» را می‌شود بررسی کرد. جدا کردن این دو از هم بخش بزرگی از خوب استدلال کردن است.

در خانه امتحان کنید

1. پنج جمله را که در یک بحث می‌شنوید، یا خودتان می‌گویید، یادداشت کنید.
2. کنار هر جمله‌ای که می‌شود بررسی‌اش کرد بنویسید «بررسی»، و بنویسید چطور (نگاه کردن، اندازه گرفتن، پرسیدن از کسی که می‌داند، پیدا کردن یک سند).
3. کنار هر جمله‌ای که درباره‌ی سلیقه است بنویسید «سلیقه»، و آن را به شکل یک جمله‌ی «من ... را دوست دارم» دوباره بنویسید.

واژه‌های این درس

• بررسی کردن - فهمیدنِ این‌که یک ادعا درست است یا نه، با نگاه کردن، اندازه گرفتن، پرسیدن از کسی که می‌داند یا پیدا کردن یک سند خوب
• سلیقه - چیزی که یک نفر دوست دارد؛ دو نفر می‌توانند سلیقه‌های متفاوتی داشته باشند بی‌آنکه هیچ‌کدام اشتباه کنند

ایده‌ی اصلی

خیلی از ادعاها را می‌شود با نگاه کردن، اندازه گرفتن، پرسیدن از یک کارشناس یا پیدا کردن یک سند خوب بررسی کرد. جمله‌هایی که درباره‌ی سلیقه‌اند فرق دارند: می‌گویند گوینده چه چیزی را دوست دارد، پس چیزی برای بررسی کردن و چیزی برای بردن در کار نیست.