پیدا کردن نتیجه

«باید همین حالا راه بیفتیم، چون فیلم ساعت هشت شروع می‌شود و تا سینما نیم ساعت راه است.» این جمله یک استدلال است، اما ترتیبش مثل درس قبل مرتب نیست که نتیجه در آخر بیاید. از کجا بفهمیم کدام بخش نتیجه است؟

واژه‌های راهنما

در درس «دلیل‌ها و یک نتیجه» دیدیم که استدلال چند دلیل (مقدمه) است که برای پشتیبانی از یک ادعا، یعنی نتیجه، آورده می‌شود. آدم‌ها به‌ندرت روی بخش‌های استدلالشان اسم می‌گذارند، اما اغلب واژه‌های کوچکی به کار می‌برند که مثل تابلوهای راهنمای کنار جاده کار می‌کنند.

بعضی واژه‌ها درست پیش از نتیجه می‌آیند:

• پس
• بنابراین
• به همین دلیل
• در نتیجه

واژه‌های دیگری درست پیش از دلیل می‌آیند:

• چون
• زیرا
• از آنجا که
• به خاطر این‌که

منطق‌دان‌ها به این واژه‌ها واژه‌های نشانه (indicators) می‌گویند، چون به بخش‌های استدلال نشانه می‌روند.

نتیجه می‌تواند اول بیاید

دوباره به استدلال فیلم نگاه کنید:

باید همین حالا راه بیفتیم، چون فیلم ساعت هشت شروع می‌شود و تا سینما نیم ساعت راه است.

«چون» پیش از دلیل‌ها آمده است. پس بخشی که پیش از «چون» است - «باید همین حالا راه بیفتیم» - نتیجه است. نتیجه اول آمد و دلیل‌ها بعد از آن.

همین استدلال را می‌شود با ترتیب دیگری و با «پس» گفت:

فیلم ساعت هشت شروع می‌شود و تا سینما نیم ساعت راه است، پس باید همین حالا راه بیفتیم.

ترتیب فرق کرده، اما استدلال همان است و نقشه‌اش هم همان.

وقتی واژه‌ی راهنمایی در کار نیست

گاهی هیچ واژه‌ی راهنمایی در کار نیست:

به آن ماهیتابه دست نزن. همین الان از روی اجاق برش داشتم.

این‌جا یک پرسش بپرسید: این آدم می‌خواهد من چه چیزی را باور کنم یا چه کاری بکنم؟ می‌خواهد به ماهیتابه دست نزنید. این نتیجه است. «همین الان از روی اجاق برش داشتم» دلیل است. یک آزمون به‌دردبخور این است که «چون» را میان دو بخش بگذارید: «به آن ماهیتابه دست نزن، چون همین الان از روی اجاق برش داشتم.» هنوز معنا می‌دهد، پس ترتیب درست را پیدا کرده‌اید.

یک هشدار: «پس» همیشه نشانه‌ی نتیجه نیست. در «پس کجا ماندی؟» فقط بی‌صبری را نشان می‌دهد، و در «پس‌فردا» اصلاً معنای دیگری دارد. واژه‌های راهنما کمک می‌کنند، اما آزمون اصلی همیشه همین پرسش است: بقیه‌ی ادعاها از کدام ادعا پشتیبانی می‌کنند؟

در خانه امتحان کنید

1. به یک آگهی گوش کنید، یا آگهی‌ای را روی یک تابلو یا یک جعبه بخوانید.
2. هر «پس»، «چون»، «زیرا» یا «بنابراین» را که پیدا می‌کنید یادداشت کنید.
3. در هر کدام، زیر نتیجه با رنگ سبز خط بکشید و زیر دلیل‌ها با رنگ آبی.
4. استدلالی پیدا کنید که هیچ واژه‌ی راهنمایی ندارد، و آزمون «چون» را روی آن امتحان کنید.

واژه‌های این درس

• واژه‌ی نشانه - واژه‌ای که مثل تابلوی راهنما به نتیجه («پس»، «بنابراین») یا به دلیل («چون»، «زیرا») اشاره می‌کند

ایده‌ی اصلی

واژه‌هایی مثل «پس» و «بنابراین» پیش از نتیجه می‌آیند، و واژه‌هایی مثل «چون» و «زیرا» پیش از دلیل. وقتی چنین واژه‌ای در کار نیست، بپرسید: بقیه‌ی ادعاها می‌خواهند از کدام ادعا پشتیبانی کنند؟