دلیل‌ها و یک نتیجه

لیلا در ایستگاه اتوبوس منتظر است. به تابلوی ایستگاه و به ساعتش نگاه می‌کند و می‌گوید: «اتوبوس بعدی حدود یک دقیقه‌ی دیگر می‌آید.» لیلا حدس نمی‌زند. این را از چیزهایی که می‌داند فهمیده است. چطور به این نتیجه رسید؟

دلیل‌های لیلا

لیلا دو چیز می‌داند:

• روی تابلو نوشته اتوبوس هر ۲۰ دقیقه یک بار می‌آید.
• خودش دیده که اتوبوس قبلی ۱۹ دقیقه پیش رفت.

این دو را کنار هم بگذارید تا به نظر لیلا برسید: اتوبوس بعدی حدود یک دقیقه‌ی دیگر می‌آید.

اگر فکر لیلا را خط به خط بنویسیم، این‌طور می‌شود:

اتوبوس هر ۲۰ دقیقه یک بار می‌آید.
اتوبوس قبلی ۱۹ دقیقه پیش رفت.
پس اتوبوس بعدی حدود یک دقیقه‌ی دیگر می‌آید.

به این یک استدلال (argument) می‌گویند. استدلال چند ادعاست که بعضی از آن‌ها (دلیل‌ها) برای پشتیبانی از ادعای دیگری آورده می‌شوند.

بخش‌های یک استدلال

هر استدلال دو جور بخش دارد:

• دلیل‌ها - ادعاهایی که برای پشتیبانی آورده می‌شوند. منطق‌دان‌ها به آن‌ها مقدمه (premise) می‌گویند. استدلال لیلا دو مقدمه دارد.
• نتیجه (conclusion) - ادعایی که دلیل‌ها از آن پشتیبانی می‌کنند، یعنی همان چیزی که استدلال می‌خواهد نشانش دهد. نتیجه‌ی لیلا این است که اتوبوس بعدی حدود یک دقیقه‌ی دیگر می‌آید.

در درس «درست یا نادرست؟» دیدیم که ادعا جمله‌ای است که یا درست است یا نادرست. همه‌ی بخش‌های یک استدلال ادعا هستند.

کشیدن یک استدلال

یک راه خوب برای دیدن استدلال این است که آن را به شکل نقشه بکشیم: هر دلیل در یک جعبه در بالا، نتیجه در یک جعبه در پایین، و پیکان‌هایی که از دلیل‌ها به نتیجه می‌روند.

پیکان‌ها جهت پشتیبانی را نشان می‌دهند: از دلیل‌ها به نتیجه، هیچ‌وقت برعکس. دو دلیل لیلا با هم کار می‌کنند. هیچ‌کدام به‌تنهایی کافی نیست: اگر فقط بدانید اتوبوس هر ۲۰ دقیقه می‌آید، نمی‌دانید اتوبوس بعدی کی می‌رسد.

یک استدلال می‌تواند یک دلیل داشته باشد یا چند دلیل، اما همیشه فقط یک نتیجه دارد. اگر کسی هم‌زمان برای دو چیز استدلال کند، در واقع دو استدلال آورده است.

در خانه امتحان کنید

1. چیزی را به یاد بیاورید که امروز با فکر کردن به آن رسیدید: کی از خانه بیرون بروید، چه بپوشید، از کدام راه بروید.
2. نتیجه‌تان را پایین یک صفحه بنویسید.
3. هر دلیلی را که شما را به آن نتیجه رساند، در یک جعبه بالای آن بنویسید و از هر جعبه یک پیکان به نتیجه بکشید.
4. بپرسید: دلیل‌ها هر کدام به‌تنهایی کار می‌کنند، یا فقط با هم؟

واژه‌های این درس

• استدلال - چند ادعا که بعضی از آن‌ها (دلیل‌ها) برای پشتیبانی از ادعایی دیگر (نتیجه) آورده می‌شوند
• مقدمه - دلیلی که در یک استدلال آورده می‌شود
• نتیجه - ادعایی که استدلال می‌خواهد نشانش دهد
• نقشه‌ی استدلال - شکلی از یک استدلال: دلیل‌ها در جعبه‌ها، با پیکان‌هایی به نتیجه

ایده‌ی اصلی

استدلال چند دلیل (مقدمه) است که برای پشتیبانی از یک ادعا (نتیجه) آورده می‌شود. اگر آن را به شکل نقشه بکشیم، با پیکان‌هایی از دلیل‌ها به نتیجه، دقیقاً می‌بینیم چه چیزی از چه چیزی پشتیبانی می‌کند.