وقتی متخصص‌ها اختلاف دارند

ماشینِ قدیمیِ علی صدای ساییده شدن می‌دهد. آن را پیشِ مکانیکی به نامِ خانم لوند می‌برد. خانم لوند گوش می‌دهد و می‌گوید: «ترمزهاست. ترمزِ نو خرجِ زیادی دارد، اما می‌توانم همین امروز عوضش کنم.» علی برای نظرِ دوم پیشِ مکانیکِ دیگری، آقای داوود، می‌رود که می‌گوید: «نه، بلبرینگِ چرخ است. ارزان‌تر است.» علی هیچ چیزی از ماشین نمی‌داند. هر دو متخصص‌اند. خودش نمی‌تواند صدا را بررسی کند. چطور تصمیم بگیرد حرفِ کدام را باور کند؟

متخصص‌ها، و جایی که تخصصشان تمام می‌شود

در «دانش، سطح ۱» گفتیم حرفِ متخصص دلیلِ خوبی برای باور است - در رشته‌ی خودش - و وقتی بیشترِ متخصص‌ها هم‌نظرند، این شاهدِ قوی‌ای است. دو موردِ سخت‌تر مانده است.

اولی متخصصی است که بیرون از رشته‌اش حرف می‌زند. راننده‌ی مسابقه‌ایِ معروفی که به شما می‌گوید چه روغنِ موتوری بخرید، نزدیکِ رشته‌ی خودش حرف می‌زند؛ همان راننده وقتی می‌گوید سرفه را چطور درمان کنید، نه. متخصص بودن در یک چیز به حرف‌هایتان درباره‌ی چیزی دیگر وزنِ بیشتری نمی‌دهد.

دومی وقتی است که متخصص‌ها اختلاف دارند، مثل مکانیک‌های علی. علی نمی‌تواند درباره‌ی صدا داوری کند. اما هنوز می‌تواند درباره‌ی بعضی چیزهای خودِ متخصص‌ها داوری کند - بی‌آن‌که خودش متخصص باشد.

آنچه یک غیرمتخصص می‌تواند بررسی کند

1. دلیل‌هایی که خودتان می‌توانید دنبال کنید. از هر کدام بخواهید نشانتان دهد. آقای داوود ماشین را بالا می‌برد و می‌گذارد علی لق بودنِ چرخ را حس کند. خانم لوند به لنت‌های ترمز اشاره می‌کند، و لنت‌ها کلفت و نو به نظر می‌رسند. متخصصی که می‌تواند دلیلی نشانتان دهد، بیشتر از کسی به شما می‌دهد که فقط می‌گوید «به من اعتماد کن».
2. چه کسی سود می‌برد. خانم لوند از کارِ گران‌تر بیشتر درآمد دارد. این به آن معنا نیست که اشتباه می‌کند - اما دلیلی است که بیشتر از حرفِ او بخواهید.
3. سابقه. آیا هیچ‌کدام قبلاً درست گفته است، برای علی یا برای کسانی که علی به آن‌ها اعتماد دارد؟
4. متخصص‌های دیگر چه می‌گویند. مکانیکِ سومی که آن دو را نمی‌شناسد منبعی مستقل است. اگر با یکی از آن دو موافق باشد، این خیلی به حساب می‌آید.

وقتی متخصص‌ها واقعاً دو دسته‌اند

گاهی متخصص‌های یک رشته صادقانه با هم اختلاف دارند، چون پرسش هنوز باز است. آن وقت جوابِ درست برای یک غیرمتخصص این نیست که طرفِ یکی را بگیرد، بلکه این است که کمتر قاطع باور کند: «متخصص‌ها هنوز مطمئن نیستند، پس من هم نیستم.» دانستنِ این‌که پرسشی هنوز باز است هم خودش نوعی دانش است.

در خانه امتحان کنید

1. یک بار را به یاد بیاورید که دو نفر که بیشتر از شما می‌دانستند چیزهای متفاوتی به شما گفتند.
2. از کدام‌یک از این چهار بررسی می‌توانستید استفاده کنید؟
3. آدمِ معروفی را پیدا کنید که در یک چیز مشهور است و اغلب درباره‌ی چیزِ دیگری حرف می‌زند. آیا حرفش آن‌جا دلیلِ خوبی است؟

واژه‌های این درس

• رشته - حوزه‌ای که یک متخصص خوب می‌شناسد
• نظرِ دوم - پرسیدن از متخصصی دیگر، که نمی‌داند اولی چه گفته
• سود می‌برد - اگر حرفش را باور کنید، وضعش بهتر می‌شود

ایده‌ی اصلی

بی‌آن‌که متخصص باشید می‌توانید متخصص‌ها را بسنجید. ببینید در رشته‌ی خودشان‌اند یا نه، دلیلی نشانتان می‌دهند یا نه، سود می‌برند یا نه، قبلاً چطور بوده‌اند، و متخصص‌های مستقل چه می‌گویند. وقتی متخصص‌ها دو دسته‌اند، کمتر قاطع باور کنید.