چقدر اشاره می‌کند؟

لئو می‌خواهد بداند دوستش مایا خانه است یا نه، پس از جلوی خانه‌شان رد می‌شود. به سه چیز توجه می‌کند. دوچرخه‌ی مایا بیرون است. چراغِ اتاقش روشن است. و وقتی در می‌زند، صدایش را می‌شنود: «آمدم!» هر سه با این فکر جورند که مایا خانه است. اما آیا هر سه یک‌اندازه به حساب می‌آیند؟

پرسشی که باید پرسید

در «دانش، سطح ۱» گفتیم شاهد وقتی قوی است که چیزِ دیگری نتواند به‌آسانی توضیحش دهد، و ضعیف است وقتی چیزهای زیادی بتوانند. این‌جا راهِ دقیق‌تری برای پرسیدنِ همان سؤال هست:

اگر ادعا درست بود، چقدر بیشتر از وقتی که نادرست بود انتظارِ دیدنِ این را داشتم؟

این را درباره‌ی هر سه سرنخِ لئو بپرسید.

• دوچرخه. مایا وقتی خانه است دوچرخه‌اش را بیرون می‌گذارد. اما وقتی پیاده به مغازه می‌رود هم - که زیاد پیش می‌آید - آن را بیرون می‌گذارد. لئو در هر حال دوچرخه را می‌دید - پس دوچرخه فقط کمی به «خانه است» اشاره می‌کند.
• چراغ. اگر عصر خانه باشد، چراغش معمولاً روشن است. اگر بیرون باشد، معمولاً خاموش است، هرچند گاهی یادش می‌رود. پس چراغ تا حدِ خوبی به «خانه است» اشاره می‌کند.
• صدایش. اگر خانه باشد، لئو صدایش را می‌شنود. اگر نباشد، تقریباً حتماً نمی‌شنود. صدایش خیلی قوی به «خانه است» اشاره می‌کند.

جور است، ولی به جایی اشاره نمی‌کند

این پرسش یک اشتباهِ رایج را می‌گیرد. آدم‌ها اغلب فکر می‌کنند یک شاهد فقط به این خاطر به حساب می‌آید که با فکرشان جور است. اما خیلی چیزها با یک فکر جورند و به هیچ جایی اشاره نمی‌کنند، چون در هر حال آن‌ها را می‌دیدید.

فرض کنید خواهرِ لئو بگوید: «مایا حتماً خانه است - خانه‌شان هنوز سرِ پاست!» خانه با «مایا خانه است» جور است. اما چه مایا خانه باشد چه نباشد، خانه سرِ پاست. به هیچ جایی اشاره نمی‌کند. به همین ترتیب، فالگیری که می‌گوید «روزهای سختی را پشتِ سر گذاشته‌اید» حرفی زده که جور است - اما با همه جور است.

روی هم گذاشتن

قدرتِ شاهد به این است که اگر ادعا درست بود چقدر بیشتر انتظارش را داشتید. به این قدرتِ اشاره (pointing power) می‌گوییم. سرنخی که اگر ادعا درست باشد دو برابر بیشتر می‌بینیدش، شما را کمی جابه‌جا می‌کند. سرنخی که صد برابر بیشتر می‌بینیدش، خیلی. و مثلِ سطح ۱، چند سرنخِ مستقل که به یک سمت اشاره کنند روی هم جمع می‌شوند: دوچرخه و چراغ با هم بیشتر از هر کدام به‌تنهایی اشاره می‌کنند.

در خانه امتحان کنید

1. ادعایی انتخاب کنید، مثل «دیشب باران آمده». سه سرنخ برایش پیدا کنید.
2. درباره‌ی هر سرنخ بپرسید: اگر ادعا نادرست بود هم این را می‌دیدم؟ اگر درست بود چقدر بیشتر؟
3. سرنخ‌ها را از ضعیف‌ترین تا قوی‌ترین مرتب کنید.

واژه‌های این درس

• قدرتِ اشاره - این‌که اگر ادعایی درست بود چقدر بیشتر از وقتی که نادرست بود انتظارِ یک شاهد را داشتید
• جور است ولی به جایی اشاره نمی‌کند - شاهدی که چه ادعا درست باشد چه نباشد آن را می‌دیدید

ایده‌ی اصلی

فقط نپرسید «جور است؟». بپرسید «اگر ادعا درست بود چقدر بیشتر از وقتی که نادرست بود انتظارِ این را داشتم؟» شاهدی که در هر حال می‌دیدید، هر قدر هم جور باشد، به هیچ جایی اشاره نمی‌کند.