تمرین، منش را می‌سازد

مِی دارد پیانو یاد می‌گیرد. روز اول انگشت‌هایش کند و ناشی بودند. بعد از یک سال تمرین، بی‌آنکه به تک‌تک نت‌ها فکر کند می‌نوازد. مِی متوجه چیز دیگری هم شده است: ماه پیش برایش سخت بود که بعد از یک دعوا اول عذرخواهی کند. از آن وقت سه بار این کار را کرده و هر بار کمی آسان‌تر شده است. خوب بودن هم مثل پیانو چیزی است که بشود تمرینش کرد؟

یاد گرفتنِ خوب بودن

ارسطو این‌طور فکر می‌کرد. در کتابش درباره‌ی اخلاق نوشت که ما با کارهای منصفانه کردن منصف می‌شویم و با کارهای شجاعانه کردن شجاع - همان‌طور که با ساختن، بنّا می‌شویم و با نواختن، نوازنده. هیچ‌کس شجاع یا راستگو به دنیا نمی‌آید. آدم‌ها کم‌کم و با کارهایی که می‌کنند شجاع یا راستگو می‌شوند.

به کاری که آن‌قدر انجامش می‌دهیم که آسان یا حتی خودکار می‌شود عادت (habit) می‌گویند. ایده‌ی ارسطو این است که فضیلت‌ها عادت‌های خوب‌اند - نه فقط در کار کردن، بلکه در دیدن و حس کردن. اولش، گفتن حقیقت وقتی معذب‌کننده است سخت است و باید خودتان را وادار کنید. با تمرین بخشی از وجودتان می‌شود و آن حس ناخوشایند کم‌رنگ می‌شود.

از هر دو سو کار می‌کند

عادت‌های بد هم همین‌طور رشد می‌کنند. کسی که برای فرار از دردسر یک دروغ کوچک می‌گوید، دومی را آسان‌تر می‌گوید و دهمی را از آن هم آسان‌تر. این یکی از دلیل‌هایی است که درس «آیا هدف وسیله را توجیه می‌کند؟» نگران تقلبِ «فقط یک بار» بود: هر کاری تمرینی برای کار بعدی هم هست.

ما همان چیزی می‌شویم که بارها و بارها انجامش می‌دهیم.
هر کار مهربانانه کار بعدی را آسان‌تر می‌کند.
پس انتخاب‌های کوچک و روزمره منش ما را شکل می‌دهند.

یاد گرفتن از دیگران

نوازنده‌ها با تماشای نوازنده‌های خوب یاد می‌گیرند. ارسطو فکر می‌کرد درباره‌ی منش هم همین درست است: با تماشای آدم‌های خوب یاد می‌گیریم. به کسی که شیوه‌ی زندگی‌اش را تحسین می‌کنید و از او یاد می‌گیرید الگو (role model) می‌گویند. مادربزرگ کوفی در درس «چه جور آدمی؟» یک الگو بود. مِی هم تا اندازه‌ای با تماشای برادر بزرگ‌ترش یاد گرفت که اول عذرخواهی کند.

یعنی منش ثابت نیست. اگر آن‌قدر که دوست دارید صبور یا شجاع نیستید، این پایان ماجرا نیست. آغاز تمرین است.

در خانه امتحان کنید

1. یک کار خوب کوچک را انتخاب کنید که برایتان سخت است: اول عذرخواهی کردن، گوش دادن بی‌آنکه حرف کسی را قطع کنید، شریک کردن چیزی.
2. یک هفته هر روز یک بار انجامش دهید، و هر بار بنویسید چقدر سخت بود، از ۱ (آسان) تا ۵ (خیلی سخت).
3. آخر هفته به عددهایتان نگاه کنید. آسان‌تر شد؟

واژه‌های این درس

• عادت - کاری که آن‌قدر انجامش می‌دهیم که آسان یا خودکار می‌شود
• الگو - کسی که شیوه‌ی زندگی‌اش را تحسین می‌کنید و از او یاد می‌گیرید

ایده‌ی اصلی

ارسطو فکر می‌کرد ما همان‌طور خوب می‌شویم که مهارتی را یاد می‌گیریم: با تمرین. فضیلت‌ها عادت‌های خوبِ کار کردن، دیدن و حس کردن‌اند - و هر انتخاب کوچکی تمرینی برای انتخاب بعدی است.