آسیب نزنید

سر کلاس، دن، دوست کوفی، با دهان باز خوابش می‌برد. کوفی با گوشی‌اش عکسی می‌گیرد. عکس خیلی خنده‌دار است. کوفی می‌خواهد آن را در گروه کلاس بفرستد. می‌گوید: «فقط یک شوخی است.» واقعاً؟

آسیب چیست

آسیب (harm) زدن به کسی یعنی وضع او را بدتر کنیم: به بدنش، احساسش، وسایلش یا نظر دیگران درباره‌اش لطمه بزنیم. دست شکسته آسیب است. همین‌طور است اگر سی نفر به کسی بخندند، یا کسی را عمداً کنار بگذارند.

در میان همه‌ی دلیل‌های اخلاق، آسیب یکی از روشن‌ترین‌هاست. کسانی که بر سر قول، دروغ مصلحتی و سهم منصفانه اختلاف دارند، تقریباً همه موافق‌اند که آسیب زدن دلیل محکمی لازم دارد. «چون خنده‌دار بود» یا «چون دلم خواست» چنین دلیلی نیست. برای همین است که یک مورد آسان، مثل آزار دادن کسی برای تفریح، اصلاً پرسش به نظر نمی‌رسد.

پس پرسش کوفی این نیست که «عکس خنده‌دار است؟» بلکه این است که «به دن آسیب می‌زند؟» شاید هفته‌ها به دن بخندند. عکسی که به یک گروه فرستاده می‌شود می‌تواند کپی شود و مدت‌ها بعد از فراموش شدن شوخی باقی بماند.

اول بپرسید

نکته‌ی جالبی این‌جاست. همین عکس ممکن است بی‌اشکال باشد. فرض کنید کوفی دن را بیدار کند، عکس را نشانش بدهد و دن بخندد و بگوید: «بفرستش، خیلی بامزه است!» حالا هیچ کاری برخلاف خواست دن با او نشده است.

به موافقت با کاری که به ما مربوط است، آزادانه و با دانستن این‌که چیست، رضایت (consent) می‌گویند. رضایت خیلی چیزها را عوض می‌کند. دو دوست که در فوتبالی که هر دو خواسته‌اند بازی کنند به هم تنه می‌زنند، کاری می‌کنند که هر دو با آن موافق‌اند. دانش‌آموزی که در راهرو دیگری را هل می‌دهد و زمین می‌اندازد این‌طور نیست - هرچند هل دادن و تنه زدن تقریباً شبیه هم به نظر می‌رسند.

رضایت باید واقعی باشد تا به حساب بیاید. «بله»ای که چون همه نگاه می‌کنند گفته می‌شود، یا بی‌آنکه بدانیم چه پیش می‌آید، یا از کسی که آن‌قدر کوچک است که نمی‌فهمد، با «بله»ی آزادانه و آگاهانه یکی نیست. «نه» هم یک جواب است: اگر دن بگوید نه، تکلیف روشن است.

آسیبی که نمی‌بینید

آسیب زدن وقتی آن را نمی‌بینید آسان‌تر است. وقتی سی نفر عکس را باز می‌کنند، کوفی چهره‌ی دن را نمی‌بیند. برای همین عادت پرسیدن - این کار ممکن است به چه کسی آسیب بزند، و او موافقت کرده است؟ - وقتی آدم جلوی چشمتان نیست از همیشه مهم‌تر است.

در خانه امتحان کنید

1. به شوخی‌ای فکر کنید که دیدید و کسی آن را خنده‌دار ندانست.
2. بنویسید به چه کسی ممکن بود آسیب بزند، و چطور.
3. بنویسید اگر اول پرسیده بودند، چه چیزی ممکن بود عوض شود.

واژه‌های این درس

• آسیب - بدتر کردن وضع کسی: بدنش، احساسش، وسایلش یا نظر دیگران درباره‌اش
• رضایت - موافقت با کاری که به ما مربوط است، آزادانه و با دانستن این‌که چیست

ایده‌ی اصلی

آسیب زدن دلیل محکمی لازم دارد و «خنده‌دار بود» چنین دلیلی نیست. رضایت - یک «بله»ی آزادانه و آگاهانه - می‌تواند همان کار را بی‌اشکال کند، و یک «نه» تکلیف را روشن می‌کند.