گوارش

یک لقمه نان و پنیر می‌خورید. چند ساعت بعد، بخشی از آن به ماهیچه‌های پایتان انرژی می‌دهد و بخشی دیگر پوستِ تازه‌ی سرِ انگشت‌هایتان را می‌سازد. اما انگشت‌های شما از نان ساخته نشده‌اند. در این میان چه بر سرِ آن لقمه آمده است؟

افسانه یا واقعیت؟ بیشترِ کارِ گوارشِ غذا در معده انجام می‌شود.

ریز کردنِ غذا

غذا از تکه‌های بزرگ و پیچیده ساخته شده است: نشاسته، پروتئین و چربی (نگاه کنید به مواد مغذی). این تکه‌ها بزرگ‌تر از آن‌اند که وارد خون شوند. گوارش یعنی شکستنِ آن‌ها به تکه‌های کوچک و ساده‌ای که می‌توانند وارد خون شوند. این کار به دو شکل انجام می‌شود:

1. با له کردن و هم زدن - دندان‌ها غذا را می‌جوند و معده، که ماهیچه‌ای است، آن را به‌هم می‌زند تا شبیه سوپ شود.
2. با مواد شیمیایی - شیره‌های گوارشی آنزیم دارند، یاورانی که تکه‌های بزرگِ غذا را به تکه‌های کوچک می‌بُرند. بزاقِ دهان همان اول، گوارشِ نشاسته را شروع می‌کند.^۱

سفرِ غذا

دستگاه گوارش یک لوله‌ی بلند است که چند اندامِ کمکی در کنارش قرار دارند. یک لقمه غذا به این ترتیب از آن می‌گذرد:^۱

1. دهان - دندان‌ها غذا را می‌جوند، بزاق آن را خیس می‌کند و گوارشِ نشاسته را شروع می‌کند.
2. مری - ماهیچه‌هایش غذا را فشار می‌دهند و پایین، به معده، می‌فرستند.
3. معده - اسید و آنزیم می‌سازد و غذا را به‌هم می‌زند.
4. روده‌ی باریک - با کمکِ شیره‌هایی که کبد و لوزالمعده (پانکراس) می‌سازند، گوارش را تمام می‌کند و تکه‌های کوچک را وارد خون می‌کند.
5. روده‌ی بزرگ - آب را پس می‌گیرد و آنچه می‌ماند را به مدفوع تبدیل می‌کند که از بدن بیرون می‌رود.

روده‌ی باریک: جایی که غذا وارد بدن می‌شود

روده‌ی باریک فقط در پهنا باریک است. طولش در یک بزرگسال بیش از ۶ متر است، تقریباً اندازه‌ی یک اتوبوس.^۲۳ بیشترِ کارِ گوارش در همین‌جا انجام می‌شود.

دیواره‌ی درونیِ روده‌ی باریک پر از چین است و روی چین‌ها را برآمدگی‌های ریزِ انگشت‌مانندی به نام پرز پوشانده‌اند. پرزها سطحِ دیواره را بسیار بزرگ می‌کنند. تکه‌های کوچکِ غذا از دیواره‌ی نازکِ هر پرز می‌گذرند و وارد رگ‌های بسیار ریزِ درون آن می‌شوند، و خون آن‌ها را به همه جای بدن می‌برد.^۲ به این کار جذب می‌گویند.

خودتان امتحان کنید

یک تکه نانِ ساده را یک دقیقه‌ی کامل بجوید و قورت ندهید. کمی شیرین نمی‌شود؟ آنزیمی در بزاقِ شما دارد نشاسته را به قند تبدیل می‌کند.

واژه‌های این درس

• گوارش - شکستنِ غذا به تکه‌هایی آن‌قدر کوچک که بتوانند وارد خون شوند
• مری - لوله‌ای که غذا را از دهان به معده می‌برد
• روده‌ی باریک - لوله‌ی بلندی که بیشترِ غذا در آن گوارش می‌یابد و وارد خون می‌شود
• پرز - برآمدگی‌های ریزِ انگشت‌مانند روی دیواره‌ی روده‌ی باریک
• جذب - گذشتنِ تکه‌های کوچکِ غذا از دیواره‌ی روده و ورودشان به خون

ایده‌ی اصلی

گوارش غذا را به تکه‌هایی آن‌قدر کوچک می‌شکند که از دیواره‌ی روده‌ی باریک بگذرند و وارد خون شوند.