کارهایی که هر جانداری می‌کند

شما صبحانه می‌خورید، تا مدرسه یا محل کار راه می‌روید، تمام روز بی‌آن‌که فکرش را بکنید نفس می‌کشید، و از پنج سال پیش کمی قدبلندتر شده‌اید. درخت بلوط هیچ‌کدام از این کارها را به همین شکل نمی‌کند: نه دهان دارد، نه پا، نه شُش. با این حال هر دوی شما زنده‌اید. چه چیز مشترکی دارید؟

افسانه یا واقعیت؟ گیاهان حرکت نمی‌کنند.

هفت فرایند زندگی

هر جانداری هفت فرایند زندگی را انجام می‌دهد. در مدرسه‌های انگلیسی‌زبان آن‌ها را با کلمه‌ی MRS GREN به خاطر می‌سپارند که از حرف اولِ نام انگلیسی هر فرایند ساخته شده:^۱

1. حرکت - جابه‌جا کردن همه یا بخشی از بدن.
2. تنفس - آزاد کردن انرژی از غذا، درون واحدهای ریز بدن، یعنی یاخته‌ها (سلول‌ها). (این با نفس کشیدن یکی نیست؛ درس «یاخته‌ها چطور انرژی آزاد می‌کنند» توضیحش می‌دهد.)
3. حساسیت - حس کردن تغییرهای اطراف و واکنش به آن‌ها.
4. رشد - بزرگ‌تر و کامل‌تر شدنِ بدن.
5. تولیدمثل - ساختن هم‌نوع.
6. دفع - بیرون انداختن مواد زائدی که درون بدن ساخته می‌شوند.
7. تغذیه - به دست آوردن غذا، برای انرژی و برای ساختن بدن.

این هفت فرایند، همان نشانه‌های زندگی است که از زاویه‌ای دیگر دیده می‌شود: جاندار انرژی مصرف می‌کند، حس می‌کند، رشد می‌کند و تولیدمثل می‌کند.^۲

همان فرایندها، به شکل‌های گوناگون

گربه و درخت هر دو هر هفت کار را می‌کنند، اما به شکل‌هایی بسیار متفاوت. گربه راه می‌رود؛ درخت آهسته‌تر حرکت می‌کند، برگ‌هایش را به سمت نور می‌چرخاند و گل‌هایش را باز می‌کند. گربه موش می‌خورد؛ درخت غذای خودش را با نور خورشید در برگ‌هایش می‌سازد. گربه کربن دی‌اکسید، یک گاز زائد، را با بازدم بیرون می‌دهد؛ درخت گازهای زائد را از سوراخ‌های ریز برگ‌هایش بیرون می‌فرستد.

هر هفت تا، نه یکی

یک فرایند به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که چیزی زنده است. خودرو حرکت می‌کند، برای انرژی سوخت مصرف می‌کند و از اگزوزش گاز زائد بیرون می‌دهد، اما رشد نمی‌کند، دنیا را حس نمی‌کند و «بچه‌خودرو» به دنیا نمی‌آورد.^۱ جانداران هر هفت کار را می‌کنند.

خودتان امتحان کنید

یک گلدان را لب پنجره بگذارید و علامت بزنید که برگ‌هایش به کدام طرف‌اند. چهار پنج روز بعد دوباره نگاه کنید. کدام فرایند زندگی را دیدید؟

واژه‌های این درس

• فرایندهای زندگی - هفت کاری که هر جانداری می‌کند: حرکت، تنفس، حساسیت، رشد، تولیدمثل، دفع و تغذیه
• تنفس - آزاد کردن انرژی از غذا درون یاخته‌ها
• دفع - بیرون انداختن مواد زائدی که درون بدن ساخته می‌شوند
• تغذیه - به دست آوردن غذا برای انرژی و ساختن بدن

ایده‌ی اصلی

هر جانداری، از باکتری تا درخت، هر هفت فرایند زندگی را انجام می‌دهد، هرچند هر نوع جاندار به روش خودش.