گونه چیست؟
یک سگ پودل کوچک و یک سگ گله‌ی بزرگ خیلی با هم فرق دارند. اسب و الاغ تقریباً شبیه هم‌اند. با این حال آن دو سگ یک گونه‌اند و اسب و الاغ دو گونه. چه چیزی یک گونه را می‌سازد؟
افسانه یا واقعیت؟ جاندارانی که شبیه هم‌اند، از یک گونه‌اند.
یک نوع جاندار
گونه یعنی یک نوع جاندار. آزمون معمول در زیست‌شناسی، زادآوری است: گونه گروهی از جانداران است که می‌توانند با هم جفت شوند و فرزندانی بیاورند که خودشان هم بزرگ شوند و بتوانند فرزند بیاورند.۱
همه‌ی سگ‌ها از این آزمون سربلند بیرون می‌آیند. پودل و سگ گله می‌توانند توله بیاورند، و آن توله‌ها بزرگ می‌شوند و خودشان توله می‌آورند. سگ‌ها هر قدر هم متفاوت به نظر برسند، یک گونه‌اند.
وقتی فرزندان نمی‌توانند فرزند بیاورند
اسب و الاغ می‌توانند با هم بچه‌ای داشته باشند: قاطر. قاطرها جانورانی قوی و سالم‌اند، اما تقریباً هیچ‌وقت خودشان بچه نمی‌آورند.۲ پس اسب و الاغ از آزمون رد می‌شوند: دو گونه‌ی جدا هستند.
جواب را ببینید
افسانه. ظاهر می‌تواند گولتان بزند. سگ‌هایی با شکل‌های بسیار متفاوت یک گونه‌اند، چون می‌توانند با هم توله بیاورند و توله‌هایشان هم زادآوری می‌کنند. بعضی پرندگان تقریباً عین هم‌اند و با این حال گونه‌های جدایی‌اند، چون نمی‌توانند فرزندانی بیاورند که خودشان زادآوری کنند.۱
نامی در دو کلمه
هر گونه یک نام علمی دوکلمه‌ای دارد؛ روشی که کارل لینه در دهه‌ی ۱۷۵۰ رایجش کرد.۳ کلمه‌ی اول نام گروه کوچکی از خویشاوندان نزدیک است، یعنی سرده. کلمه‌ی دوم، همراه با اولی، نام گونه است. نام علمی به لاتین و کج (ایتالیک) نوشته می‌شود و کلمه‌ی اولش با حرف بزرگ شروع می‌شود:
- انسان‌ها Homo sapiens هستند: سرده‌ی Homo و به معنای «انسانِ خردمند».
- پلنگ Panthera pardus است. شیر، خویشاوند نزدیکش، Panthera leo است.
این نام همه‌جا و به هر زبانی یکی است. پلنگ در فارسی «پلنگ» است و در آلمانی «Leopard»، اما دانشمندان در تهران و برلین هر دو می‌نویسند Panthera pardus. پلنگ‌های کوه‌های ایران یک زیرگونه هستند، یعنی گروهی درون یک گونه که در یک منطقه زندگی می‌کند و کمی متفاوت به نظر می‌رسد: پلنگ ایرانی، Panthera pardus tulliana.۴
چند گونه داریم؟
هیچ‌کس نمی‌داند. پژوهشی در سال ۲۰۱۱ تعداد گونه‌های جانوران، گیاهان، قارچ‌ها و دیگر جاندارانی را که یاخته‌هایشان هسته دارد (بدون باکتری‌ها) حدود ۸٫۷ میلیون تخمین زد. نویسندگانش فکر می‌کردند حدود ۸۶ درصدِ آن‌ها هنوز پیدا و نام‌گذاری نشده‌اند.۵
مراقب باشید
این عدد یک تخمین است، و دانشمندان دیگر تخمین‌های بسیار متفاوتی زده‌اند. جواب صادقانه این است که احتمالاً بیشتر گونه‌های زمین هنوز نام‌گذاری نشده‌اند.
خودتان امتحان کنید
نام علمی گیاه یا جانوری را که هر روز می‌بینید پیدا کنید: گنجشک، کبوتر، گربه، درخت انار. کلمه‌ی اولش درباره‌ی خویشاوندانش چه می‌گوید؟
واژه‌های این درس
- گونه - گروهی از جانداران که می‌توانند با هم جفت شوند و فرزندانی بیاورند که خودشان هم زادآوری کنند
- نام علمی - نام دوکلمه‌ای یک گونه، مثل Homo sapiens
- زیرگونه - گروهی درون یک گونه که در یک منطقه زندگی می‌کند و کمی متفاوت به نظر می‌رسد
ایده‌ی اصلی
گونه گروهی است که می‌توانند با هم فرزندانی بیاورند که خودشان هم زادآوری کنند، و هر گونه یک نام علمی دوکلمه‌ای دارد که در همه‌ی دنیا به کار می‌رود.
منابع
-
مری‌ان کلارک، متیو داگلاس و جونگ چوی، Formation of New Species (کتاب Biology 2e، انتشارات OpenStax، بخش ۱۸.۲). ↩ ↩۲
-
اکستنشن (خدمات ترویجی دانشگاه‌های آمریکا)، Is there a chance that a mule may reproduce if bred?. ↩
-
موزه‌ی دیرینه‌شناسی دانشگاه کالیفرنیا، Carl Linnaeus. ↩
-
گروه متخصصان گربه‌سانان اتحادیه‌ی جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)، Persian leopard. ↩
-
کامیلو مورا و همکاران، How Many Species Are There on Earth and in the Ocean? (مقاله در PLOS Biology، ۲۰۱۱). ↩