دستگاه‌های بدن شما
برای رسیدن به اتوبوس می‌دوید. پاهایتان زمین را هل می‌دهند، قلبتان تندتر می‌زند، نفس‌نفس می‌زنید، و چشم و مغزتان نمی‌گذارند پایتان به لبه‌ی جدول گیر کند. ده‌ها بخش از بدن در یک لحظه با هم کار می‌کنند و کسی هم به آن‌ها نگفته چه کنند. بدن چطور این‌همه کار را سامان می‌دهد؟
افسانه یا واقعیت؟ هر اندام بدن کارش را به‌تنهایی انجام می‌دهد.
گروه‌هایی از اندام‌ها
بدنِ هر جانداری از یاخته‌ها (سلول‌ها) ساخته شده، واحدهای ریزِ زندگی. یاخته‌های هم‌نوع کنار هم بافت می‌سازند، مثل بافت ماهیچه، و دو یا چند نوع بافت با هم یک اندام می‌سازند، مثل قلب یا معده (نگاه کنید به سطح‌های سازمان‌یابی). دستگاه گروهی از اندام‌هاست که با هم روی یک کار بزرگ کار می‌کنند.۱
کتاب‌های کالبدشناسی معمولاً برای بدن انسان یازده دستگاه می‌شمارند.۱ این‌ها دستگاه‌هایی‌اند که در این بخش با آن‌ها آشنا می‌شوید، و چند دستگاه دیگر:
- دستگاه گوارش - دهان، معده و روده‌ها. غذا را ریز می‌کند و آنچه بدن لازم دارد را جذب می‌کند.
- دستگاه گردش خون - قلب و رگ‌ها. خون را به همه‌ی بخش‌های بدن می‌رساند.
- دستگاه تنفس - راه‌های هوایی و شش‌ها. اکسیژن را وارد بدن و کربن‌دی‌اکسید را بیرون می‌کند.
- دستگاه عصبی - مغز، نخاع و عصب‌ها. حس می‌کند، تصمیم می‌گیرد و فرمان می‌فرستد.
- دستگاه اسکلتی - استخوان‌ها. بدن را سرِ پا نگه می‌دارد و از اندام‌های نرم محافظت می‌کند.
- دستگاه ماهیچه‌ای - ماهیچه‌ها. استخوان‌ها را حرکت می‌دهد و کارهای بسیار دیگری هم می‌کند.
بقیه عبارت‌اند از پوست، دستگاه هورمونی (درون‌ریز)، دستگاه لنفی، دستگاه ادراری (کلیه‌ها و مثانه) و دستگاه تولیدمثل.۱
هر دستگاه به بقیه نیاز دارد
هیچ دستگاهی تنها کار نمی‌کند. همان دویدن برای اتوبوس را در نظر بگیرید. ماهیچه‌های پا انرژی می‌خواهند و آن را با مصرف اکسیژن و غذا به دست می‌آورند (نگاه کنید به تنفس یاخته‌ای). دستگاه تنفس اکسیژن را می‌گیرد. دستگاه گوارش قند غذا را جذب می‌کند. دستگاه گردش خون هر دو را به ماهیچه‌ها می‌رساند. و دستگاه عصبی به قلب فرمان می‌دهد تندتر بزند، به شش‌ها که تندتر نفس بکشند، و پاها را حرکت می‌دهد.
جواب را ببینید
افسانه است. هر اندام در یک کار مهارت دارد، اما نمی‌تواند آن را تنها انجام دهد. معده به خونی نیاز دارد که قلب می‌فرستد، قلب به فرمانِ عصب‌ها، و مغز به اکسیژنی که از شش‌ها می‌رسد. بدن یک تیم است و دستگاه‌ها مدام کار را به هم می‌سپارند.
ثابت نگه داشتنِ درون بدن
دستگاه‌ها با هم کار می‌کنند تا درون بدن هم ثابت بماند. وقتی می‌دوید گرمتان می‌شود، پس پوست عرق می‌کند و عرق شما را خنک می‌کند. وقتی مدتی آب ننوشیده‌اید، کلیه‌ها آب بیشتری در بدن نگه می‌دارند. دمای بدن شما چه در برف باشید و چه زیر آفتاب تابستان، نزدیک ۳۷ درجه‌ی سانتی‌گراد می‌ماند.۲
خودتان امتحان کنید
آرام بنشینید و ضربان قلبتان را ۳۰ ثانیه بشمارید: دو انگشت را آرام روی کنار گردن یا داخل مچ دست بگذارید. بعد یک دقیقه تند از پله‌ها بالا و پایین بروید و دوباره بشمارید. کدام دستگاه‌ها مجبور شدند بیشتر کار کنند، و کدام دستگاه به آن‌ها فرمان داد؟
واژه‌های این درس
- بافت - گروهی از یاخته‌های مشابه که یک کار را انجام می‌دهند
- اندام - بخشی از بدن، ساخته از دو یا چند نوع بافت، با کاری مخصوص به خود، مثل قلب
- دستگاه - گروهی از اندام‌ها که با هم روی یک کار بزرگ کار می‌کنند، مثل دستگاه گوارش
ایده‌ی اصلی
اندام‌های بدن در دستگاه‌هایی دسته‌بندی شده‌اند، و دستگاه‌ها فقط با همکاری با هم شما را زنده نگه می‌دارند.
منابع
-
اوپن‌استکس، Anatomy and Physiology 2e, 1.2 Structural Organization of the Human Body (کتاب درسی، مجوز CC BY). ↩ ↩۲ ↩۳
-
مدلاین‌پلاس (کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا)، Vital signs. ↩