حرف چه کسی را باور کنیم؟
استخر جمعه باز است؟ سه نفر سه چیز متفاوت به شما می‌گویند. یک همکلاسی می‌گوید: «نه، شنیدم بسته است.» نجات‌غریق، وقتی به استخر زنگ می‌زنید، می‌گوید: «بله، از ۹ تا ۵ باز است.» و آگهیِ یک پارک آبی تازه می‌گوید: «استخر قدیمی برای همیشه بسته شد - بیایید پیش ما!» حرف کدام را باور کنید؟
یاد گرفتن از بعضی‌ها بهتر است
در درس «آنچه دیگران به شما می‌گویند» دیدیم که بیشتر چیزهایی که می‌دانیم از دیگران به ما رسیده. هر کس یا هر چیزی که چیزی به شما می‌گوید - یک آدم، یک کتاب، یک تابلو، یک وب‌سایت - منبع (source) است. و منبع‌ها همه یک‌اندازه خوب نیستند. منبعی که معمولاً درست می‌گوید را قابل‌اعتماد (reliable) می‌گوییم.
سه پرسش
برای جدا کردن منبع قابل‌اعتماد از منبع غیرقابل‌اعتماد، این سه پرسش را بپرسید.
۱. جایی بودند که بدانند؟ نجات‌غریق در استخر کار می‌کند و برنامه‌ی هفته جلوی چشمش است. همکلاسی‌تان چیزی «شنیده» - از چه کسی؟ بهترین منبع‌ها خودشان دیده‌اند یا مدرکش را دارند.
۲. قبلاً درست گفته‌اند؟ دوستی که همیشه تاریخ تکلیف‌ها را درست می‌گوید، درباره‌ی تکلیف منبع بهتری است از دوستی که اغلب اشتباه می‌کند. گذشته‌ی یک منبع شاهدی برای آینده‌اش است.
۳. دلیلی برای گمراه کردن شما دارند؟ پارک آبی می‌خواهد شما به پارک آبی بروید. این آگهی‌اش را نادرست نمی‌کند، اما به آن دلیلی می‌دهد که بگوید استخر قدیمی بسته است، حتی اگر نباشد. به منبعی که از باور شما چیزی به دست نمی‌آورد یا از دست نمی‌دهد، راحت‌تر می‌شود اعتماد کرد.
نجات‌غریق از هر سه پرسش سربلند بیرون می‌آید. همکلاسی‌تان در پرسش اول می‌ماند: فقط شنیده بود. آگهی در پرسش سوم. پس منبعی که باید باورش کنید نجات‌غریق است - و همیشه می‌توانید تابلوی روی در استخر را هم ببینید.
قابل‌اعتماد یعنی بی‌خطا نیست
منبع قابل‌اعتماد هم ممکن است گاهی اشتباه کند. شاید نجات‌غریق نداند که فردا به خاطر ترکیدن یک لوله استخر بسته می‌شود. منبع غیرقابل‌اعتماد هم ممکن است از سر شانس درست بگوید، همان‌طور که حدس تارا در درس «حدسی که درست درآمد» درست درآمد. این سه پرسش با یقین نمی‌گویند حق با کیست. می‌گویند حرفِ چه کسی دلیل خوبی برای باور است.
در خانه امتحان کنید
- چیزی را به یاد بیاورید که این هفته به شما گفته شد.
- این سه پرسش را درباره‌ی کسی که آن را گفت بپرسید.
- منبع قابل‌اعتمادتری هست که بتوانید با آن بررسی‌اش کنید؟
واژه‌های این درس
- منبع - هر کس یا هر چیزی که چیزی به ما می‌گوید: یک آدم، یک کتاب، یک تابلو، یک وب‌سایت
- قابل‌اعتماد - کسی یا چیزی که معمولاً درست می‌گوید
- دلیلی برای گمراه کردن - چیزی که یک منبع از باور ما به دست می‌آورد، چه درست باشد چه نه
ایده‌ی اصلی
همه‌ی منبع‌ها یک‌اندازه خوب نیستند. بپرسید: جایی بودند که بدانند؟ قبلاً درست گفته‌اند؟ دلیلی برای گمراه کردن شما دارند؟ حرفِ منبع قابل‌اعتماد دلیل خوبی برای باور است، نه تضمین.