آنچه دیگران به شما میگویند
تولدتان کی است؟ احتمالاً فوراً جواب دادید. حالا از خودتان بپرسید: از کجا میدانید؟ روزی را که به دنیا آمدید به یاد ندارید - هیچکس ندارد. از چیزی هم نتیجهاش نگرفتید. کسی به شما گفت. آیا این واقعاً دانستن است؟
دانستن از راه دیگران
تاریخ تولدتان را میدانید چون دیگران به شما گفتهاند. خانوادهتان آنجا بودند، و پزشک یا ماما تاریخ را نوشت. شما آن را از آنها یاد گرفتید. وقتی چیزی را میدانید چون کسی به شما گفته است - با حرف زدن، نوشتن، کتاب، تابلو یا فیلم - فیلسوفها میگویند آن را از راه گواهی (testimony) میدانید: یعنی آنچه دیگران از دانستههایشان به ما میگویند.
تاریخ از راه یک زنجیره به شما رسید: پرستار آن را دید و نوشت، پدر و مادرتان خواندند و به یاد سپردند، و به شما گفتند. هر حلقه آدمی است که آنچه را میدانست به بعدی رساند. اگر همهی حلقهها خوب باشند، دانش به آخر زنجیره میرسد.
تقریباً همه چیز
گواهی سومین جایی است که دانش از آن میآید، و از همه بزرگتر است. به چیزهایی فکر کنید که میدانید اما هیچوقت خودتان بررسیشان نکردهاید:
- زمین گرد است و دور خورشید میچرخد؛
- دایناسورها میلیونها سال پیش زندگی میکردند؛
- کشوری به نام ژاپن هست و پایتختش توکیوست؛
- دارویی که در کمد است همان است که رویش نوشته شده.
بیشتر اینها را حتی اگر میخواستید هم نمیتوانستید خودتان بررسی کنید. یک سفینهی فضایی، یک کاوش در زمین، یک بلیت هواپیما و یک آزمایشگاه لازم داشتید. اگر فقط چیزی را باور میکردید که با چشم خودتان دیدهاید، تقریباً هیچ چیز دربارهی دنیا نمیدانستید.
نه هر کسی
پس باور کردن آنچه دیگران میگویند کار معقولی است. اما معقول نیست هر چیزی را که هر کسی میگوید باور کنیم. پزشکی که تولد شما را دیده حلقهی خوبی در زنجیره است. غریبهای که تاریخ تولدتان را حدس میزند نه. خوب اعتماد کردن به دیگران یعنی بپرسیم چه کسی دارد میگوید و خودش از کجا میداند - پرسشهای درس «حرف چه کسی را باور کنیم؟» در ادامهی همین دوره. پیش از آن، درس «چهار راه دانستن» منبعها را کنار هم میگذارد.
در خانه امتحان کنید
- ده چیز را که میدانید بنویسید.
- کنار هر کدام بنویسید از کجا میدانید: خودتان دیدید یا کسی به شما گفت؟
- برای آنهایی که کسی گفت: چه کسی بود، و خودش از کجا میدانست؟
واژههای این درس
- گواهی - آنچه دیگران با حرف زدن، نوشتن یا نشان دادن به ما میگویند
- زنجیرهی گواهی - آدمهایی که یک دانسته پیش از رسیدن به ما از دستشان گذشته است
ایدهی اصلی
بیشتر چیزهایی که میدانید را دیگران به شما گفتهاند. یاد گرفتن از دیگران منبع واقعی دانش است و بدون آن چیز زیادی نمیدانستید. این راه وقتی کار میکند که هر حلقهی زنجیره آنچه را رساند واقعاً میدانست.