اگر درست باشد، آن‌وقت...

زارا سه فرضیه درباره‌ی گیاه لوبیایش دارد: گیاه به سمت نور رشد می‌کند، یا به سمت گرمای شوفاژ، یا به سمت هوای تازه‌ای که از پنجره می‌آید. در درس «حدسی که بشود آزمودش» دیدیم که هر کدام را می‌شود بررسی کرد. اما چطور؟ «به سمت نور رشد می‌کند» چیزی نیست که بشود مستقیم دیدش. پس به جایش به چه نگاه کنیم؟

از حدس به پیش‌بینی

راهش این پرسش است: اگر این فرضیه درست باشد، آن‌وقت چه باید اتفاق بیفتد؟ زارا به فرضیه‌ی نور فکر می‌کند. اگر گیاه واقعاً به سمت نور رشد کند، و او گلدان را بچرخاند تا گیاه رو به دور از پنجره خم شود، آن‌وقت گیاه باید در چند روز بعد کم‌کم دوباره به سمت پنجره برگردد.

به جمله‌ای که می‌گوید اگر فرضیه‌ای درست باشد چه باید ببینید پیش‌بینی (prediction) می‌گویند. «اگر گیاه به سمت نور رشد کند، آن‌وقت بعد از چرخاندن گلدان دوباره به سمت پنجره خم می‌شود» یک پیش‌بینی است. (اگر «منطق، سطح ۱» را خوانده باشید، این شکلِ «اگر ... آن‌وقت» را می‌شناسید.)

حدس‌های متفاوت، پیش‌بینی‌های متفاوت

یک مشکل هست. از پنجره نور می‌آید، و شوفاژ هم زیر همان پنجره است. اگر گیاه دوباره به سمت پنجره برگردد، این با فرضیه‌ی نور جور است، اما با فرضیه‌ی گرما هم به همان اندازه جور است.

برای جدا کردن دو فرضیه از هم، به موقعیتی نیاز دارید که در آن دو فرضیه چیزهای متفاوتی پیش‌بینی کنند. زارا چنین موقعیتی پیدا می‌کند: گیاه را در اتاقی بگذارد که یک طرفش چراغ باشد و طرف دیگرش بخاری. اگر گیاه به سمت نور رشد کند، به سمت چراغ خم می‌شود. اگر به سمت گرما رشد کند، به سمت بخاری.

پیش از نگاه کردن بگویید

پیش‌بینی باید پیش از نگاه کردن گفته شود. وقتی دیدید چه شد، همیشه آسان است راهی پیدا کنید که ایده‌تان با آن «جور» دربیاید. پیش‌بینی‌ای که از قبل گفته شده می‌تواند درست دربیاید یا شکست بخورد، و همین است که آن را بررسی‌ای واقعی می‌کند. زارا پیش از آن‌که چراغ و بخاری را بچیند، پیش‌بینی‌اش را با تاریخ در دفترچه‌اش می‌نویسد.

در خانه امتحان کنید

1. یکی از فرضیه‌هایتان در درس قبل را بردارید.
2. بنویسید: «اگر این درست باشد، آن‌وقت ...» و جمله را با چیزی تمام کنید که بشود دید یا اندازه گرفت.
3. آیا فرضیه‌ی دیگری هست که همین را پیش‌بینی کند؟ اگر هست، دنبال موقعیتی بگردید که در آن دو فرضیه چیزهای متفاوتی پیش‌بینی کنند.

واژه‌های این درس

• پیش‌بینی - چیزی که اگر فرضیه‌ای درست باشد باید ببینید، پیش از نگاه کردن گفته‌شده
• اگر ... آن‌وقت - شکلِ یک پیش‌بینی: اگر فرضیه درست باشد، آن‌وقت این اتفاق می‌افتد

ایده‌ی اصلی

فرضیه را از راه پیش‌بینی‌هایش بررسی می‌کنید: «اگر درست باشد، آن‌وقت این باید اتفاق بیفتد». برای انتخاب میان دو فرضیه، موقعیتی پیدا کنید که در آن چیزهای متفاوتی پیش‌بینی کنند، و پیش‌بینی را پیش از نگاه کردن بگویید.