حدسی که بشود آزمودش

دفترچه‌ی زارا روشن نشان می‌دهد که گیاه لوبیا هر روز کمی بیشتر به سمت پنجره خم می‌شود. در درس «دقیق نگاه کردن» زارا یاد گرفت آنچه را دیده از ایده‌هایش درباره‌ی چرایی‌اش جدا نگه دارد. حالا نوبت خودِ ایده‌هاست. چرا گیاه خم می‌شود؟ و چه چیزی یک ایده را جای خوبی برای شروع می‌کند؟

پاسخ‌های ممکنِ زیاد

سه ایده به ذهن زارا می‌رسد. شاید گیاه به سمت نوری رشد می‌کند که از پنجره می‌آید. شاید به سمت گرمای شوفاژِ زیر پنجره رشد می‌کند. یا شاید به سمت هوای تازه‌ای که از درزِ زیر قاب پنجره تو می‌آید.

هر کدام از این‌ها پاسخی ممکن به پرسش اوست. هنوز درستیِ هیچ‌کدام معلوم نیست. هر کدام یک حدس است، اما حدسی از نوع خاص.

حدسی که بشود آزمودش

زارا می‌توانست حدس بزند «گیاه خم شده چون غمگین است». اما چطور می‌توانست بفهمد این درست است یا نه؟ هیچ چیزی نبود که بتواند نگاهش کند و جوابش را بگیرد.

سه ایده‌ی او فرق دارند. هر کدام را می‌شود بررسی کرد: می‌تواند نور را جابه‌جا کند، شوفاژ را خاموش کند یا درز را ببندد. جهان می‌تواند درست یا نادرست بودنِ هر کدام را نشان بدهد. به پاسخی ممکن به پرسشی درباره‌ی جهان، که جهان بتواند درست یا نادرست بودنش را نشان بدهد، فرضیه (hypothesis) می‌گویند.

نقطه‌ی شروع، نه پاسخ

فرضیه حدسی بی‌پایه نیست. فرضیه‌های زارا از مشاهده‌اش آمده‌اند: گیاه به سمت پنجره خم می‌شود، پس ایده‌ها درباره‌ی چیزی‌اند که از پنجره می‌آید. اما فرضیه پاسخ هم نیست. جایی است که پیدا کردن از آن شروع می‌شود.

بیشتر فرضیه‌ها نادرست از آب درمی‌آیند، و این اشکالی ندارد. فرضیه‌ی نادرستی که بررسی و کنار گذاشته شود باز هم چیزی یادتان می‌دهد: یکی از پاسخ‌های ممکن حذف شده است. دانشمندان اغلب، مثل زارا، با چند فرضیه شروع می‌کنند و می‌گذارند بررسی میانشان داوری کند. این‌که چطور یک فرضیه را بررسی کنیم پرسشِ درس بعد است.

در خانه امتحان کنید

1. یادداشت‌های درس قبل را نگاه کنید و یکی از چیزهایی را که متوجهش شدید انتخاب کنید.
2. بنویسید «چرا؟» و بعد سه پاسخ ممکنِ متفاوت.
3. برای هر کدام بنویسید چطور می‌شود بررسی‌اش کرد. اگر هیچ راهی به ذهنتان نمی‌رسد، هنوز فرضیه نیست؛ آن‌قدر تغییرش بدهید تا راهی پیدا شود.

واژه‌های این درس

• فرضیه - پاسخی ممکن به پرسشی درباره‌ی جهان، که جهان می‌تواند درست یا نادرست بودنش را نشان بدهد
• آزمودنی - چیزی که می‌شود آن را با جهان سنجید و بررسی کرد

ایده‌ی اصلی

فرضیه حدسی درباره‌ی جهان است که می‌شود بررسی‌اش کرد. از مشاهده می‌آید، نقطه‌ی شروع است و نه پاسخ، و اشکالی ندارد که نادرست از آب دربیاید.