سال
چند سالتان است؟ جوابش هر چه باشد، تعداد دفعه‌هایی هم هست که به دور خورشید گشته‌اید.
سفر زمین به دور خورشید
در درس «روز و شب» دیدیم که زمین روزی یک بار می‌چرخد. همزمان کار دیگری هم می‌کند: به دور خورشید می‌گردد، روی مسیری که تقریباً یک دایره است. به این مسیر مدار (orbit) زمین می‌گویند.
یک دور کامل به دور خورشید یک سال طول می‌کشد.
زمین هر دو کار را با هم می‌کند، مثل فرفره‌ای که می‌چرخد و همزمان دور یک میز می‌رود: در هر دور گردش، حدود ۳۶۵ بار به دور خودش می‌چرخد. به همین دلیل یک سال حدود ۳۶۵ روز دارد. هیچ‌کدام از این دو حرکت را حس نمی‌کنید، اما زمین همیشه شما را با خودش می‌برد.
تولد شما
در هر سالگرد تولدتان، زمین تقریباً به همان جایی از مدارش برگشته است که روز تولد شما در آن بود. پس وقتی کسی ۹ ساله می‌شود، زمین او را ۹ بار به دور خورشید برده است.
یک‌چهارم روزِ اضافه
این سفر دقیقاً ۳۶۵ روز طول نمی‌کشد. حدود ۳۶۵ روز و ۶ ساعت طول می‌کشد؛ یعنی یک‌چهارم روز بیشتر.
تقویم نمی‌تواند یک‌چهارم روز داشته باشد، پس بیشتر سال‌ها ۳۶۵ روز دارند و این یک‌چهارم‌ها روی هم جمع می‌شوند. بعد از چهار سال یک روز کامل می‌شوند. در تقویم میلادی این روز به شکل ۲۹ فوریه به سال اضافه می‌شود، و به سالی که آن را دارد سال کبیسه (leap year) می‌گویند.
تقویم ایرانی هم سال‌های کبیسه‌ی خودش را دارد: در سال کبیسه، اسفند به جای ۲۹ روز ۳۰ روز دارد. دلیلش همان است: همان یک‌چهارم روزی که هر سال جا می‌ماند.
قاعده‌ی واقعی کمی زیرکانه‌تر از «هر چهار سال یک بار» است. در دوره‌ای دیگر آن را با هم پیدا می‌کنیم.
در خانه امتحان کنید
چراغ (خورشید) را وسط یک اتاق تاریک بگذارید. پرتقال (زمین) را در دست بگیرید و آرام دور چراغ راه بروید، و همین‌طور که می‌روید پرتقال را بچرخانید. یک دور راه رفتن دور چراغ یک سال است؛ هر دور چرخیدن پرتقال یک روز.
واژه‌های این درس
- مدار - مسیری که چیزی به دور چیز دیگر می‌پیماید، مثل مسیر زمین به دور خورشید
- سال - یک دور گردش زمین به دور خورشید، حدود ۳۶۵ روز و یک‌چهارم روز
- سال کبیسه - سالی با یک روز اضافه؛ در تقویم میلادی ۲۹ فوریه
ایده‌ی اصلی
زمین همان‌طور که روزی یک بار می‌چرخد، به دور خورشید هم می‌گردد. هر دور یک سال طول می‌کشد، حدود ۳۶۵ روز و یک‌چهارم روز، و این یک‌چهارم‌ها تقریباً هر چهار سال یک بار یک روز کبیسه می‌شوند.