خواندنِ محیطِ گذشته

فرایندهای طبیعی‌ای که امروز زمین را شکل می‌دهند، در گذشته هم به همین شکل کار می‌کرده‌اند؛ پس آنچه امروز می‌بینیم، چیزهایی را که در سنگ‌ها ثبت شده توضیح می‌دهد: «حال، کلیدِ گذشته است». زمین‌شناس‌ها با این ایده بازسازی می‌کنند که روزگاری کجا دریا، جنگل، بیابان یا یخچال بوده است. مرجان‌ها امروز فقط در دریاهای گرم، زلال و کم‌عمق زندگی می‌کنند؛ پس فسیلِ مرجان در یک کوه یعنی آن‌جا روزی دریایی گرم و کم‌عمق بوده است. زغال‌سنگ از گیاهانِ دفن‌شده در جنگل‌های مردابی ساخته می‌شود؛ پس لایه‌ی زغال‌سنگ نشانه‌ی جنگلی گرم و مرطوب است. سنگِ نمک و سنگِ گچ وقتی بر جا می‌مانند که آبِ شور بخار شود؛ پس نشانه‌ی آب‌وهوای گرم و خشک و دریاچه یا دریای کم‌عمقی است که خشک می‌شده، مثلِ معدن‌های نمک و گچِ استانِ سمنان. سنگ‌های خراش‌خورده و صیقلی و تخته‌سنگ‌های درهم نشانه‌ی یخچال‌اند. فسیلِ جانورانِ دریایی هم نشان می‌دهد آب چقدر عمیق بوده است.