صف

درباره‌ی این ویدیو

جلوی بوفه‌ی مدرسه صف درازی است. لئو گرسنه است و ته صف ایستاده. دوستی را نزدیک سر صف می‌بیند و یواشکی کنارش می‌رود. می‌گوید: «فقط یک نفر است. فرقی نمی‌کند.» راست می‌گوید؟

آزمونی ساده هست که ایمانوئل کانت مشهورش کرد: اگر همه این کار را بکنند چه؟ نپرس اگر تو یک بار این کار را بکنی چه می‌شود؛ بپرس اگر قاعده‌ی پشت کارت قاعده‌ای برای همه بود چه می‌شد. قاعده‌ی پشت کار لئو چیزی شبیه این است: «وقتی گرسنه‌ام و دوستی نزدیک سر صف می‌بینم، می‌توانم یواشکی کنارش بروم.» اگر همه‌ی بچه‌های گرسنه از آن پیروی می‌کردند، اصلاً صفی نمی‌ماند، فقط شلوغی‌ای که قوی‌ترها و پرروترها جلویش بودند. نقشه‌ی لئو فقط به این دلیل جواب می‌دهد که بقیه در صف می‌مانند. او دارد خودش را استثنا می‌کند: از قاعده‌ای استفاده می‌کند که لازم دارد دیگران از آن پیروی نکنند.

مثال خود کانت یک قول بود. فرض کن پولی قرض بگیری و قول بدهی پس بدهی، در حالی که می‌دانی نمی‌دهی. اگر همه هر وقت به نفعشان بود قول دروغ می‌دادند، دیگر هیچ‌کس قولی را باور نمی‌کرد، و قول دروغ تو هم کار نمی‌کرد. پس قول دروغ دادن یعنی خود را استثنا کردن.

این آزمون دقت می‌خواهد. «اگر همه دندان‌پزشک شوند چه؟» فاجعه است، اما دندان‌پزشک بودن نادرست نیست. آزمون درباره‌ی این نیست که همه یک کار را بکنند؛ درباره‌ی قاعده‌ای است که بر پایه‌اش رفتار می‌کنی، و «کاری را انتخاب کن که در آن خوبی» وقتی همه از آن پیروی کنند خوب کار می‌کند. همین آزمون نشان می‌دهد چرا انداختن «فقط یک پوست شکلات» در پارک مهم است: یک پوست به‌سختی به کسی آسیب می‌زند، اما اگر همه از قاعده‌ی پشت آن پیروی کنند پارک پر می‌شود. مثل قاعده‌ی زرین، این آزمون از تو می‌خواهد خودت را یکی از همه ببینی، نه موردی خاص. این ویدیو همراه درس «اگر همه این کار را بکنند چه؟» در دوره‌ی اخلاق، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰صفی دراز. لئو یواشکی کنار دوستی نزدیک سر صف می‌رود.
2. ۰:۰۵فقط یک نفر است. فرقی نمی‌کند. راست می‌گوید؟
3. ۰:۱۱اگر همه از قاعده‌ی او پیروی کنند چه؟ صفی نمی‌ماند. فقط شلوغی.
4. ۰:۱۷مثال کانت. اگر همه قول دروغ بدهند، کسی قولی را باور نمی‌کند.
5. ۰:۲۳درباره‌ی قاعده است، نه شغل. فقط یک پوست شکلات، از همه.
6. ۰:۲۹خودت را استثنا نکن.