اهرم و پل

درباره‌ی این ویدیو

یک تراموای بی‌ترمز (در آمریکا به آن trolley می‌گویند) با سرعت روی ریل پیش می‌رود. جلوتر، پنج کارگر روی ریل‌اند و فرصت ندارند کنار بروند. شما کنار یک اهرم ایستاده‌اید: اگر آن را بکشید، ترامو به ریلی فرعی می‌رود که یک کارگر روی آن است. چه باید بکنید؟

هیچ‌کس انتظار ندارد با تراموای بی‌ترمز روبه‌رو شود. داستان عمداً ساخته شده تا ایده‌ای را بیازماید، مثل آزمایش منصفانه در علم که همه چیز جز یک چیز ثابت می‌ماند. به موردی ساختگی که برای آزمودن یک ایده به کار می‌رود آزمایش فکری می‌گویند. این یکی را اولین بار فیلیپا فوت، فیلسوف انگلیسی، در ۱۹۶۷ گفت، و جودیت جارویس تامسون، فیلسوف آمریکایی، بعدها اسمش را «مسئله‌ی تراموا» گذاشت. بیشتر کسانی که داستان را می‌شنوند می‌گویند اهرم را می‌کشند، و دلیلشان درباره‌ی پیامدهاست: یک نفر به جای پنج نفر می‌میرد.

حالا یک چیز را عوض کنید. اهرمی در کار نیست. روی پلی بالای ریل‌اید، کنار غریبه‌ای خیلی درشت، و تنها راه نگه داشتن ترامو این است که او را جلویش هل بدهید. او می‌میرد؛ پنج نفر نجات پیدا می‌کنند. پیامدها دقیقاً یکسان‌اند، اما بیشتر آدم‌ها می‌گویند هل نمی‌دهند، و خیلی‌ها می‌گویند این کار آشکارا نادرست است. چرا؟

آدم‌ها جواب‌های زیادی داده‌اند. در مورد اول آن یک کارگر به عنوان اثر جانبی نجات پنج نفر می‌میرد؛ در مورد دوم از غریبه استفاده می‌شود، بدنش چیزی است که ترامو را نگه می‌دارد. هل دادن کسی با دست خودت با جابه‌جا کردن اهرم فرق دارد. غریبه حق تصمیم درباره‌ی بدن خودش را دارد. هیچ‌کس جوابی پیدا نکرده که همه قبولش کنند، و این ویدیو هم یکی را انتخاب نمی‌کند. اما این معما نشان می‌دهد شاید پیامدها همه‌ی چیزی نباشند که مهم است. این ویدیو همراه درس «تراموای بی‌ترمز» در دوره‌ی اخلاق، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰تراموایی بی‌ترمز. پنج کارگر جلوتر. ترمزش بریده.
2. ۰:۰۵اهرم را بکش، به سمت یک کارگر می‌پیچد. بیشتر آدم‌ها می‌کشند.
3. ۰:۱۱حالا روی پلی هستی. تنها راه هل دادن غریبه‌ای درشت است.
4. ۰:۱۷همان پیامدها، یک نفر به جای پنج. اما بیشتر آدم‌ها هل نمی‌دهند.
5. ۰:۲۳استفاده، نه اثر جانبی؟ دست خودت؟ بدن خودش؟ هیچ‌کس توافق ندارد.
6. ۰:۲۹پیامد یکسان، حس متفاوت. شاید پیامدها همه چیز نباشند.