موسیقی و لوبیاها

درباره‌ی این ویدیو

لینا یک ماه دو گیاه لوبیا پرورش داد و هر روز برای یکی‌شان موسیقی پخش کرد. آن‌که موسیقی شنیده بود ۴ سانتی‌متر بلندتر شد. همکلاسی‌هایش تصمیم می‌گیرند خودشان بفهمند: هر کدام از ده کودک دو گیاه لوبیا را به یک شکل، با همان خاک و همان آب، پرورش می‌دهد و برای یکی موسیقی پخش می‌کند. یک ماه بعد نتیجه‌هایشان هیچ الگویی ندارد. در بعضی جفت‌ها گیاهِ با موسیقی بلندتر شده و در بعضی گیاهِ بی موسیقی. لینا کار اشتباهی نکرده بود، اما یک نتیجه می‌تواند جز چیزی که آزموده می‌شود از خیلی چیزهای دیگر بیاید: شانس، اشتباهی کوچک در اندازه‌گیری، چیزی خاص درباره‌ی اتاقش.

به این‌که دیگران همان آزمایش را به همان شکل دوباره انجام بدهند تا ببینند به همان نتیجه می‌رسند تکرارپذیری می‌گویند. نتیجه‌ای که بارها، به دست آدم‌های مختلف در جاهای مختلف، تکرار شده خیلی بیشتر از نتیجه‌ای که یک بار دیده شده قابل‌اعتماد است. در مارس ۱۹۸۹ دو شیمی‌دان در آمریکا، مارتین فلایشمن و استنلی پانز، اعلام کردند به «همجوشی سرد» رسیده‌اند: انرژی زیاد از یک ظرف کوچک آب و فلز در دمای اتاق. در چند هفته آزمایشگاه‌هایی در سراسر جهان کوشیدند آن را تکرار کنند و تقریباً همه شکست خوردند. تا آخر ۱۹۸۹ بیشتر دانشمندان نتیجه گرفتند که این نشان داده نشده. لازم نبود کسی ثابت کند کسی نادرست بوده؛ نتیجه فقط دوباره به دست نیامد.

برای این‌که دیگران آزمایشی را تکرار کنند، باید دقیقاً بدانند چطور انجام شده: کدام دانه‌ها، کدام خاک، کدام موسیقی، با چه صدایی، چه مدت، چطور اندازه‌گیری شده. برای همین دانشمندان روششان را آن‌قدر دقیق می‌نویسند که هر کسی بتواند دنبالش کند. این ویدیو همراه درس «دوباره انجامش بدهید» در دوره‌ی علم، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰لینا برای یک گیاه لوبیا موسیقی پخش کرد. چهار سانتی‌متر بلندتر شد.
2. ۰:۰۵ده همکلاسی دوباره امتحانش کردند، به همان شکل. هیچ الگویی نبود.
3. ۰:۱۱وقتی دیگران دوباره به همان نتیجه برسند، یافته اعتماد به دست می‌آورد.
4. ۰:۱۷همجوشی سرد، ۱۹۸۹. آزمایشگاه‌های سراسر جهان امتحان کردند. تقریباً همه شکست خوردند.
5. ۰:۲۳برای تکرار شدن، آزمایش باید دقیقاً بگوید چطور انجام شده.
6. ۰:۲۹نتیجه وقتی اعتماد به دست می‌آورد که دیگران دوباره به آن برسند.