عمق ۱ · ۴۴ ثانیه
بوی نان
چطور بوی نانی را که در اتاقی دیگر پخته میشود حس میکنیم؟ چون همهچیز از ذرههای ریزی ساخته شده که هیچوقت از حرکت نمیایستند. همین ایده جامد و مایع و گاز را هم توضیح میدهد.
درباره‌ی این ویدیو
کسی در آشپزخانه نان می‌پزد و چند دقیقه بعد شما در اتاقتان، آن سرِ خانه، بوی نان را حس می‌کنید. چیزی که بشود دید از راهرو نیامده است. پس چه چیزی به بینی‌تان رسید؟
دانشمندان این را با یک ایده توضیح می‌دهند که به آن مدل ذره‌ای می‌گویند: همه‌ی ماده‌ها از ذره‌هایی ساخته شده‌اند که حتی با ذره‌بین هم دیده نمی‌شوند، و این ذره‌ها همیشه در حرکت‌اند. وقتی نان پخته میشود، بعضی از ذره‌هایش به هوا می‌روند. این ذره‌ها این طرف و آن طرف می‌روند، به ذرههای هوا می‌خورند و کم‌کم در همه‌ی خانه پخش می‌شوند، تا بعضی‌شان به بینی شما برسند.
همین ایده سه حالتِ ماده را هم توضیح میدهد. در جامد، ذره‌ها تنگِ هم و در ردیف‌های مرتب چیده شده‌اند و یکدیگر را محکم نگه می‌دارند، پس فقط سرِ جایشان می‌لرزند و جامد شکلش را نگه می‌دارد. در مایع، ذره‌ها هنوز نزدیکِ هم‌اند اما در ردیف نیستند و از کنار هم سُر می‌خورند، پس مایع روان است. در گاز، ذره‌ها از هم دورند و با سرعت به هر طرف می‌روند، پس گاز هر ظرفی را پر می‌کند.
گرما ذره‌ها را تندتر می‌کند. در یخ، ذره‌ها آن‌قدر تند می‌لرزند که از ردیف‌هایشان رها می‌شوند و یخ ذوب میشود. اگر آب را بیشتر گرم کنیم، بعضی ذره‌ها به شکلِ گاز از آن جدا می‌شوند. سرد کردن برعکس عمل می‌کند. مدل تصویری ساده است که به توضیحِ آنچه می‌بینیم کمک می‌کند، و این مدل آن‌قدر چیز را توضیح میدهد که دانشمندان مطمئن‌اند ذره‌ها واقعاً وجود دارند.
این ویدیو عمق ۱ از «مدل ذره‌ای» را نشان میدهد.
یادگیری مدل ذرهایمتن گفتار
- ۰:۰۰در آشپزخانه نان می‌پزند. چند دقیقه بعد، در اتاقت بویش را حس می‌کنی. چه چیزی به بینی‌ات رسید؟
- ۰:۰۷همهچیز از ذره‌هایی ساخته شده که خیلی ریزتر از آن‌اند که دیده شوند، و هیچوقت از حرکت نمیایستند.
- ۰:۱۵در جامد، ذره‌ها در ردیف‌ها می‌لرزند. در مایع، از کنار هم سُر می‌خورند. در گاز، از هم دور می‌شوند و پرواز می‌کنند.
- ۰:۲۷گرما ذره‌ها را تندتر می‌کند. ردیف‌ها از هم باز می‌شوند و بعد ذره‌ها پرواز می‌کنند.
- ۰:۳۸همهچیز ذرههای ریز است، همیشه در حرکت.