عمق ۱ · ۵۲ ثانیه
یخ کجا رفت؟
تکههای یخ در لیوانِ نوشیدنی ناپدید میشوند، اما چیزی گم نمیشود. ذوب و انجماد حالتِ ماده را عوض میکنند، نه خودِ ماده را، و هر مادهای این کار را در دمای خودش انجام میدهد.
درباره‌ی این ویدیو
در بعدازظهری گرم چند تکه یخ در لیوانِ آب بیندازید. نیم ساعت بعد یخ‌ها رفته‌اند و آبِ لیوان کمی بیشتر شده است. یخ ناپدید نشد: آب شد. یخ و آبِ مایع یک ماده‌اند، آب، در دو حالتِ مختلف.
به تبدیل شدنِ جامد به مایع ذوب شدن می‌گویند، و به تبدیل شدنِ مایع به جامد منجمد شدن یا انجماد. یخ وقتی ذوب می‌شود که گرما واردش شود، از هوای گرم و نوشیدنیِ گرمِ دور و برش. خیلی‌ها می‌گویند «سرما از یخ بیرون می‌آید»، اما سرما چیزی نیست که جابه‌جا شود: گرماست که جابه‌جا می‌شود، از چیزِ گرم‌تر به چیزِ سردتر. در فریزر کار برعکس است: گرما از آب بیرون می‌رود تا یخ شود.
آبِ خالص در صفر درجه‌ی سلسیوس یخ می‌زند، و یخ هم در همین دما ذوب می‌شود. به دمایی که جامد در آن ذوب می‌شود نقطه‌ی ذوب، و به دمایی که مایع در آن منجمد می‌شود نقطه‌ی انجماد می‌گویند؛ برای هر ماده این دو یک دما هستند. ماده‌های دیگر در دماهای دیگری ذوب میشوند: شکلات در حدودِ ۳۴ درجه، کمی کمتر از دمای درونِ دهان، و برای همین روی زبان آب می‌شود؛ آهن فقط در حدودِ ۱٬۵۰۰ درجه، و برای همین آهنِ ذوب‌شده نارنجیِ روشن می‌درخشد.
آب وقتی یخ می‌زند یک کارِ عجیب می‌کند: کمی جای بیشتری می‌گیرد. یخ حدودِ یک‌دهم بزرگ‌تر از آبی است که از آن درست شده. برای همین تکههای یخ روی آب می‌مانند، و بطریِ شیشه‌ایِ پر از آب در فریزر ممکن است بشکند.
این ویدیو عمق ۱ از «ذوب و انجماد» را نشان میدهد.
یادگیری ذوب و انجمادمتن گفتار
- ۰:۰۰تکههای یخ در نوشیدنی ناپدید میشوند. یخ کجا رفت؟ آب شد.
- ۰:۰۹سرما از یخ بیرون نمی‌آید. گرما واردش می‌شود و یخ ذوب می‌شود. در فریزر، گرما بیرون می‌رود و آب یخ می‌زند.
- ۰:۱۸آب در یک دما ذوب می‌شود و یخ می‌زند، صفر درجه‌ی سلسیوس.
- ۰:۲۸هر ماده نقطه‌ی ذوبِ خودش را دارد. شکلات حدودِ سی‌وچهار درجه. آهن حدودِ هزار و پانصد.
- ۰:۳۷یخ حدودِ یک‌دهم بزرگ‌تر از آبش است. پس روی آب می‌ماند.
- ۰:۴۵یخ یا آب، یک ماده است.