شکلاتی یا توت‌فرنگی

درباره‌ی این ویدیو

سام در بستنی‌فروشی است. مدتی طولانی به بستنی شکلاتی و توت‌فرنگی نگاه می‌کند و بعد می‌گوید: «شکلاتی، لطفاً.» حس می‌کرد انتخاب خودش است: آن‌ها را سنجید، و می‌توانست بگوید «توت‌فرنگی». یا نمی‌توانست؟

بیشتر وقت‌ها حس می‌کنیم آنچه می‌کنیم به خودمان بستگی دارد. به توانایی چنین انتخابی، که آنچه می‌کنی واقعاً به خودت بستگی داشته باشد، اختیار می‌گویند، و خیلی‌ها فکر می‌کنند دقیقاً یعنی این: وقتی انتخاب می‌کنی، می‌توانستی کار دیگری بکنی. اما موجبیت را به یاد بیاور، این ایده که هر چه پیش می‌آید را آنچه پیش‌تر بوده معلوم می‌کند. انتخاب چیزی است که در ذهن سام پیش می‌آید. پس نگرانی این است: هر چه پیش می‌آید را آنچه پیش‌تر بوده معلوم می‌کند؛ انتخاب سام چیزی است که پیش می‌آید؛ پس انتخاب سام پیش از آن‌که بکندش معلوم بود؛ پس سام نمی‌توانست توت‌فرنگی را انتخاب کند. سنجیدن واقعی بود، اما نتیجه‌اش از اول معلوم بود، مثل آخرین دومینو.

سه راه جواب دادن هست. شاید انتخاب‌ها معلوم نباشند: خیلی از فیزیک‌دانان فکر می‌کنند بعضی رویدادهای ریز را آنچه پیش‌تر بوده معلوم نمی‌کند، و شاید انتخاب‌های ما هم این‌طور باشند. معمایش: انتخابی که از روی شانس پیش بیاید، مثل سکه‌ای که در سرت بالا می‌اندازند، بیش از انتخابی معلوم به تو بستگی ندارد. شاید اختیار به این نیازی نداشته باشد: شاید آزاد بودن یعنی نه این‌که چیزی علت انتخابت نبوده، بلکه این‌که تو علتش بوده‌ای، به دلیل‌های خودت. یا شاید اختیار فقط یک حس باشد: حس می‌کنیم آزادیم اما نیستیم. معمایش: پس چرا همدیگر را ستایش و سرزنش می‌کنیم؟

این‌که استدلال نشان می‌دهد اختیاری نیست یا نه، بستگی دارد اختیار واقعاً چیست. این ویدیو همراه درس «آیا می‌توانستید کار دیگری بکنید؟» در دوره‌ی متافیزیک، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰شکلاتی یا توت‌فرنگی؟ سام می‌سنجد. شکلاتی، لطفاً.
2. ۰:۰۵حس می‌کرد انتخاب خودش است. می‌توانست بگوید توت‌فرنگی. این اختیار است.
3. ۰:۱۱اما اگر همه چیز را گذشته معلوم کند، انتخاب سام هم معلوم بود.
4. ۰:۱۷شاید انتخاب‌ها معلوم نباشند. اما شانس هم به تو بستگی ندارد.
5. ۰:۲۳شاید اختیار یعنی تو علتش بودی. یا شاید فقط یک حس است.
6. ۰:۲۹می‌توانستی کار دیگری بکنی؟