لخم یا چرب

درباره‌ی این ویدیو

برای شام گوشتِ چرخ‌کرده می‌خرید. دو بسته قیمتِ یکسانی دارند. روی برچسبِ یکی نوشته ۷۵ درصد گوشتِ لخم؛ روی دیگری ۲۵ درصد چربی. کدام را به خانه می‌برید؟ بیشترِ آدم‌ها به طرفِ بسته‌ی لخم کشیده می‌شوند: سالم‌تر به نظر می‌رسد، تازه‌تر، شاید حتی خوشمزه‌تر. حالا آهسته دوباره نگاه کنید. اگر ۷۵ درصدِ یک بسته گوشتِ لخم باشد، ۲۵ درصدِ باقی‌مانده چربی است. دو برچسب دقیقاً یک چیز را می‌گویند.

ایروین لوین و گری گث (۱۹۸۸) در آمریکا از عده‌ای خواستند گوشتِ چرخ‌کرده‌ی پخته‌ای را ببینند و بعد بچشند. به بعضی گفتند ۷۵ درصد لخم است و به بعضی دیگر ۲۵ درصد چربی. گوشت یکی بود. کسانی که «لخم» را خوانده بودند گوشت را خوش‌طعم‌تر و کم‌چرب‌تر دانستند. چشیدن تفاوت را کمتر کرد، ولی از بین نبرد.

به شیوه‌ای که یک واقعیت گفته می‌شود قابِ آن می‌گویند، مثلِ قابِ دورِ یک عکس: عکس همان است، ولی قابِ دیگر آن را جورِ دیگری نشان می‌دهد. وقتی قاب انتخابِ ما را عوض می‌کند، این اثر قاب‌بندی است. یک قابِ رایج، سود یا زیان است. «از هر ۱۰ دانش‌آموز ۹ نفر قبول می‌شوند» و «از هر ۱۰ نفر ۱ نفر رد می‌شود» یک واقعیت‌اند، اما اولی امتحانی آسان به نظر می‌رسد و دومی امتحانی که آدم‌ها را گیر می‌اندازد. فروشگاه‌ها مدام از قاب استفاده می‌کنند، و یک لیوان هم می‌تواند نیمه‌پر باشد یا نیمه‌خالی.

فکرِ تند کلمه‌ها را همان‌طور که می‌آیند می‌پذیرد: «چربی» تصویرِ روغن را به ذهن می‌آورد و «لخم» تصویرِ سلامت را، و حساب کردن کارِ فکرِ کند است. جنبه‌ی معقولی هم دارد، چون شیوه‌ی گفتنِ یک واقعیت اغلب چیزی به ما می‌گوید. خطا وقتی است که قاب را برای هدایتِ ما انتخاب کرده باشند. عادتی که کمک می‌کند: آن را برعکس بگویید. اگر حستان عوض شد ولی واقعیت نه، کارِ قاب بوده است. این ویدیو اثر قاب‌بندی را در Knaph توضیح می‌دهد.

متن گفتار

1. ۰:۰۰دو بسته، یک قیمت. ۷۵ درصد لخم، یا ۲۵ درصد چربی. کدام؟
2. ۰:۰۶آهسته دوباره نگاه کن. همان گوشت است، به دو شکل گفته شده.
3. ۰:۱۳کسانی که لخم خواندند، همان گوشت را خوش‌طعم‌تر دانستند. چشیدن تفاوت را کم کرد، اما از بین نبرد.
4. ۰:۱۹شیوه‌ی گفتنِ یک واقعیت قابِ آن است. نیمه‌پر، یا نیمه‌خالی.
5. ۰:۲۶۹ از ۱۰ قبول، آسان به نظر می‌رسد. ۱ از ۱۰ رد، مثلِ تله.
6. ۰:۳۲برعکسش بگو. حست هنوز همان است؟
7. ۰:۳۸همان واقعیت، با کلمه‌های دیگر.