چه چیزی نادرستی‌اش را نشان می‌دهد؟

درباره‌ی این ویدیو

در یک بازارچه، فالگیری کف دست تئو را نگاه می‌کند و می‌گوید: «به‌زودی اتفاق مهمی برایت می‌افتد.» یک هفته بعد تئو در امتحانی نمره‌ی خوبی می‌گیرد و می‌گوید فالگیر راست گفته بود. همان روز پیش‌بینی هوا می‌گوید: «فردا این‌جا بین ساعت ۲ و ۴ بعدازظهر باران می‌آید.» کدام ادعا چیز بیشتری به او گفت؟

فکر کنید در آن هفته چه چیزهایی ممکن بود برای تئو پیش بیاید: نمره‌ی خوب، نمره‌ی بد، یک دوست تازه، کلیدی گمشده، سرماخوردگی، جشن تولد. هر کدام «اتفاقی مهم» حساب می‌شد. هیچ چیزی که پیش بیاید نادرستی حرف فالگیر را نشان نمی‌دهد. این به نظر نقطه‌ی قوت است، اما نقطه‌ی ضعف است: ادعایی که با هر چه پیش بیاید جور است، درباره‌ی آنچه پیش خواهد آمد چیزی نمی‌گوید.

پیش‌بینی هوا یک جا، یک روز و دو ساعت را نام می‌برد. اگر فردا بعدازظهر خشک باشد، نادرست بوده و همه می‌بینند. به ادعایی که نتیجه‌ای بتواند نادرستی‌اش را نشان بدهد ابطال‌پذیر می‌گویند. این یعنی نادرست نیست: پیش‌بینی هوا ممکن است کاملاً درست باشد. یعنی ادعا خطر می‌کند. کارل پوپر، فیلسوف، در دهه‌ی ۱۹۳۰ این ایده را مشهور کرد: آنچه ادعایی را علمی می‌کند این است که بتواند در آزمونی شکست بخورد، و نخورده باشد. هر آزمونی که ادعای پرخطر از آن بگذرد به حساب می‌آید، چون می‌توانست شکست بخورد؛ ادعایی که نمی‌تواند شکست بخورد، از آزمونی هم نمی‌گذرد. پس درباره‌ی هر ادعا بپرسید: چه چیزی نادرستی‌اش را نشان می‌دهد؟ این ویدیو همراه درس «می‌شود نادرستی‌اش را نشان داد؟» در دوره‌ی علم، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک فالگیر و یک پیش‌بینی هوا. کدام چیز بیشتری می‌گوید؟
2. ۰:۰۵اتفاق مهمی می‌افتد. نمره‌ی خوب؟ سرماخوردگی؟ جشن؟ همه حساب می‌شوند.
3. ۰:۱۱هیچ چیز هرگز نادرستی‌اش را نشان نمی‌دهد. پس چیزی نمی‌گوید.
4. ۰:۱۷فردا از دو تا چهار باران. بعدازظهری خشک نادرستی‌اش را نشان می‌دهد.
5. ۰:۲۳پس بپرس، چه چیزی نادرستی‌اش را نشان می‌دهد؟ هر آزمون که بگذرد حساب است.
6. ۰:۲۹ادعای مفید ادعایی است که جهان بتواند ردش کند.