آخرین دومینو

درباره‌ی این ویدیو

سام صد دومینو را در صفی دراز و پیچ‌دار روی زمین چیده است. پیش از آن‌که اولی را هل بدهد، خواهرش مِی به صف نگاه می‌کند و می‌گوید: «آخری درست کنار پایه‌ی صندلی می‌افتد.» درست می‌گوید. وقتی دومینوها سر جایشان باشند، هر چه پس از هل اول پیش می‌آید معلوم است. آیا همه‌ی جهان می‌تواند همین‌طور باشد؟

علت‌ها زنجیره می‌سازند: ضربه علت افتادن بود و افتادن علت شکستن. حالا فرض کن هر چه پیش می‌آید چنین علت‌هایی داشته باشد، و علت‌ها همیشه با همان قاعده‌ها کار کنند - آنچه دانشمندان قانون‌های طبیعت می‌نامند. آن وقت هر لحظه‌ی جهان را لحظه‌ی قبلی معلوم می‌کند، همان‌طور که هر دومینو را دومینوی قبلی. به این ایده که هر چه پیش می‌آید را آنچه پیش‌تر بوده، همراه با قانون‌های طبیعت، معلوم می‌کند موجبیت می‌گویند. یعنی همه‌ی آینده، تا آخرین جزئیات، از همین حالِ امروزِ جهان می‌آید.

در ۱۸۱۴ پیر سیمون لاپلاس، دانشمند فرانسوی، آن را این‌طور گفت. ذهنی را تصور کن که در یک لحظه می‌دانست هر ذره‌ی کوچک جهان کجاست و چطور حرکت می‌کند، و همه‌ی قانون‌های طبیعت را. اگر آن‌قدر زیرک بود که همه را حساب کند، هیچ چیز برایش نامعلوم نبود: می‌توانست همه‌ی آینده و همه‌ی گذشته را بگوید. هیچ ذهن واقعی‌ای نمی‌تواند این کار را بکند. نکته این است که اگر موجبیت درست باشد، آینده‌ای برای دانستن هست، که از پیش معلوم شده.

به سود موجبیت: صدها سال است علم برای چیزهایی که زمانی بی‌دلیل به نظر می‌رسیدند علت پیدا کرده - کسوف، بیماری، زلزله. به زیان آن: خیلی از فیزیک‌دانان فکر می‌کنند در کوچک‌ترین مقیاس بعضی رویدادها را آنچه پیش‌تر بوده معلوم نمی‌کند، و قانون‌ها فقط می‌گویند چقدر محتمل‌اند؛ دیگران موافق نیستند و پرسش هنوز باز است. در هر حال این به پرسش بزرگی درباره‌ی انتخاب‌های خود ما می‌رسد. این ویدیو همراه درس «جهانی مثل ساعت» در دوره‌ی متافیزیک، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰سام صد دومینو می‌چیند. مِی می‌گوید آخری کجا می‌افتد.
2. ۰:۰۵درست می‌گوید. پس از هل اول، همه چیز معلوم است.
3. ۰:۱۱موجبیت می‌گوید هر لحظه را لحظه‌ی قبل و قانون‌های طبیعت معلوم می‌کنند.
4. ۰:۱۷لاپلاس ذهنی را تصور کرد که همه چیزِ اکنون را می‌دانست. همه‌ی آینده را می‌گفت.
5. ۰:۲۳علم مدام علت پیدا می‌کند. اما شاید بعضی رویدادهای ریز معلوم نباشند.
6. ۰:۲۹جهان مثل ساعت است؟