دو خط

درباره‌ی این ویدیو

به دو خط نگاه کنید که یکی بالای دیگری است. سرهای خطِ بالایی مثلِ پرهای دمِ تیر باز شده‌اند و سرهای خطِ پایینی مثلِ نوکِ پیکان‌اند. تقریباً همه می‌گویند خطِ بالایی بلندتر است. این تصویر را اولین بار دانشمندی آلمانی به نامِ فرانتس مولر-لایر در سالِ ۱۸۸۹ کشید، و هنوز تقریباً همه را فریب می‌دهد. اندازه‌شان بگیرید: دقیقاً هم‌اندازه‌اند. بعد دوباره نگاه کنید: تقریباً برای همه، خطِ بالایی هنوز بلندتر به نظر می‌رسد. دانستنِ جواب چیزی را که می‌بینید عوض نمی‌کند.

دانشمندان هنوز بحث می‌کنند که چشم این‌جا از کدام میان‌بر استفاده می‌کند. مهم این است که این چه جور اشتباهی است. تصادفی نیست: آدم‌ها یک روز خطِ بالایی را بلندتر و روزِ دیگر کوتاه‌تر نمی‌بینند. تقریباً همه اشتباه می‌کنند، و همه در یک جهت. روان‌شناس‌ها به این سوگیری می‌گویند. لغزش مثلِ دارتی است که به هر طرفی خطا می‌رود؛ سوگیری دارتی است که هر بار به همان طرف خطا می‌رود، چون خودِ پرتاب کج کشیده می‌شود.

سوگیریِ شناختی اشتباهی در فکر کردن است، نه فقط در دیدن، که ذهنِ بیشترِ آدم‌ها بارها و بارها در جهتی قابلِ پیش‌بینی مرتکب می‌شود. از حماقت نیست: آدم‌های باهوش و دقیق هم سوگیری دارند، چون همان میان‌برهای ذهنی را دارند. سوگیری تأییدی و اثر لنگر دو نمونه‌ی شناخته‌شده‌اند.

مثلِ آن دو خط، سوگیری هم با یاد گرفتنِ اسمش خاموش نمی‌شود. کاری که می‌توانید بکنید این است که یاد بگیرید کجا سروکله‌اش پیدا می‌شود، و بعد از خط‌کش استفاده کنید: چیزی بیرون از ذهنتان که میان‌برِ شما را ندارد. تصمیم را روی کاغذ بنویسید، به جای حدس زدن بشمارید، یا از کسی دیگر بپرسید. این ویدیو سوگیریِ شناختی را در Knaph توضیح می‌دهد.

متن گفتار

1. ۰:۰۰دو خط. کدام بلندتر است، بالایی یا پایینی؟
2. ۰:۰۶اندازه‌شان بگیر. دقیقاً هم‌اندازه‌اند.
3. ۰:۱۲و خطِ بالایی هنوز بلندتر به نظر می‌رسد. دانستن درستش نمی‌کند.
4. ۰:۱۸لغزش به هر طرفی خطا می‌رود. سوگیری هر بار به همان طرف.
5. ۰:۲۴سوگیریِ شناختی اشتباهی در فکر کردن است که در تقریباً همه به یک طرف خم می‌شود.
6. ۰:۳۱پس از خط‌کش استفاده کن. چیزی بیرون از ذهنت.
7. ۰:۳۷دانستنِ اسمش خاموشش نمی‌کند. از خط‌کش استفاده کن.