منطق
نقشه
پیکان‌ها از آنچه اول می‌آموزید به آنچه باز می‌کند اشاره دارند. نشانگر را روی یک مفهوم ببرید تا زنجیرهٔ آن و جایی که عمیق‌تر برمی‌گردد روشن شود. برای دیدن درس‌ها و داستان‌های یک مفهوم، روی آن راست‌کلیک کنید (یا انگشت خود را روی آن نگه دارید).
- ثابت‌شده تا عمق123
- باز
- قفل
- عمیق‌تر برمی‌گردد
عمق 2عمق 2عمق 2عمق 2عمق 2عمق 2«و» و «یا»ادعااستدلالاستدلال تمثیلیاستدلال دوریاستدلال سالماستناد به مرجعاشکال و پاسخاصل خیرخواهیاعتباربرهان خلفتعمیم شتاب‌زدهتنها اگر و مگر این‌کهحمله به شخصدوراهی دروغینسراشیبی لغزندهعلت یا تصادفقیاس دومقدمه‌ایقیاس و استقرالازم و کافیمثال نقضمغالطهمغالطه‌ی اشتراک لفظمقدمه‌ی پنهاننقیضهمرنگ جماعتهمه، بعضی و هیچواژه‌های نشانهپرسش دام‌دارپهلوان‌پنبهگزاره‌های شرطیتخصصدر معرفت‌شناسی
مسیر یادگیری
به ترتیبی که مفاهیم بر هم بنا می‌شوند.
- ادعاآمادهجمله‌ای که یا درست است یا نادرست، حتی اگر هنوز کسی نداند کدام. پرسش، دستور، سلام و آرزو ادعا نیستند، و جمله‌ای درباره‌ی سلیقه چیزی درباره‌ی گوینده می‌گوید.
- استدلالقفلدر منطق، چند گزاره که برخی از آن‌ها (دلیل‌ها یا مقدمه‌ها) برای پشتیبانی از گزاره‌ای دیگر (نتیجه) آورده می‌شوند - نه دعوا. بلندتر گفتن یا تکرار یک ادعا دلیلی به آن اضافه نمی‌کند.باز می‌شود پس از: ادعا
- همه، بعضی و هیچقفلواژه‌های مقدار می‌گویند یک ادعا درباره‌ی چه اندازه از یک گروه است. در منطق «بعضی» یعنی دست‌کم یکی، مخالفِ «همه ... هستند» «بعضی ... نیستند» است، و یک ادعای «همه» را نمی‌شود وارونه کرد.باز می‌شود پس از: ادعا
- اعتبارقفلاستدلالی معتبر است که اگر دلیل‌هایش درست باشند، نتیجه‌اش هم ناچار درست باشد. اعتبار به شکل استدلال مربوط است، نه به درست بودن دلیل‌ها.باز می‌شود پس از: استدلال
- گزاره‌های شرطیقفلگزاره‌های «اگر... آنگاه» درباره‌ی یک پیوندند: هر وقت بخش «اگر» رخ دهد، بخش «آنگاه» هم رخ می‌دهد. چنین گزاره‌ای فقط وقتی شکسته می‌شود که بخش «اگر» درست و بخش «آنگاه» نادرست باشد - پس خیس بودن خیابان ثابت نمی‌کند که باران باریده است.باز می‌شود پس از: استدلال
- مقدمه‌ی پنهانقفلدلیلی که استدلال به آن نیاز دارد ولی بلند گفته نمی‌شود. بیشتر استدلال‌های روزمره یکی را جا می‌اندازند، و اغلب همان بخشی است که ارزش بررسی دارد.باز می‌شود پس از: استدلال
- نقیضقفلنقیض یک ادعا مخالف واقعی آن است: دقیقاً وقتی درست است که آن ادعا نادرست باشد. نقیض «همه قبول شدند» این است که «نه همه قبول شدند»، نه «هیچ‌کس قبول نشد».باز می‌شود پس از: ادعا, همه، بعضی و هیچ
- واژه‌های نشانهقفلواژه‌هایی که مثل تابلوی راهنما بخش‌های یک استدلال را نشان می‌دهند: «پس» و «بنابراین» پیش از نتیجه می‌آیند، «چون» و «زیرا» پیش از دلیل.باز می‌شود پس از: استدلال
- «و» و «یا»قفلادعای «و» تنها وقتی درست است که هر دو بخشش درست باشند؛ ادعای «یا» وقتی که دست‌کم یکی درست باشد. «یا» معمولاً هر دو را هم می‌پذیرد، و مخالف «سرد و بادی» این است: «سرد نیست یا بادی نیست».باز می‌شود پس از: نقیض
- استدلال سالمقفلاستدلال سالم از دو آزمون سربلند بیرون می‌آید: نتیجه‌اش از دلیل‌ها برمی‌آید (معتبر است) و همه‌ی دلیل‌هایش درست‌اند - پس نتیجه‌اش ناچار درست است.باز می‌شود پس از: اعتبار
- برهان خلفقفلنشان دادن نادرستی یک ادعا با این‌که فرض کنیم درست است و دنبالش برویم تا به چیزی ناممکن برسیم. اگر به ناممکن برسد، مخالفش باید درست باشد.باز می‌شود پس از: اعتبار, نقیض
- پرسش دام‌دارقفلپرسشی که ادعایی درونش ساخته شده، طوری که هر جواب کوتاهی با آن ادعا موافقت می‌کند، مثل «دیگر تقلب نمی‌کنی؟». راه بیرون آمدن، جواب دادن به ادعای پنهان است.باز می‌شود پس از: ادعا, مقدمه‌ی پنهان
- قیاس دومقدمه‌ایقفلاستدلالی با دو دلیل و یک نتیجه، که هر کدام ادعایی با «همه»، «بعضی» یا «هیچ» درباره‌ی گروه‌هاست و یک گروه میانی آن‌ها را به هم وصل می‌کند. نمودار دایره‌ای نشان می‌دهد معتبر است یا نه.باز می‌شود پس از: همه، بعضی و هیچ, اعتبار
- قیاس و استقراقفلقیاس دنبال نتیجه‌ای است که اگر دلیل‌ها درست باشند، ناچار درست باشد. استقرا از نمونه‌ها به نتیجه‌ای محتمل می‌رسد که می‌تواند قوی‌تر یا ضعیف‌تر باشد - و هیچ‌وقت کاملاً قطعی نیست.باز می‌شود پس از: اعتبار
- لازم و کافیقفلچیزی لازم است (شرط لازم) وقتی نتیجه بدون آن پیش نمی‌آید، و کافی است (شرط کافی) وقتی نتیجه را حتمی می‌کند. هوا برای آتش لازم است، ولی کافی نیست.باز می‌شود پس از: گزاره‌های شرطی
- مثال نقضقفلیک مورد که نشان می‌دهد ادعایی با «همه» نادرست است، یا موردی که در آن دلیل‌های یک استدلال درست‌اند و نتیجه‌اش نادرست. یکی کافی است.باز می‌شود پس از: اعتبار
- مغالطهقفلالگوی رایجی از استدلال که به نظر می‌رسد از نتیجه پشتیبانی می‌کند، ولی نمی‌کند. پیدا کردن مغالطه نشان می‌دهد دلیل‌ها کافی نیستند - نه این‌که نتیجه نادرست است.باز می‌شود پس از: اعتبار
- استدلال تمثیلیقفلاین‌که چون دو چیز در بعضی جنبه‌ها شبیه‌اند، در جنبه‌ی دیگری هم شبیه‌اند. وقتی قوی است که در جنبه‌هایی شبیه باشند که برای نتیجه مهم‌اند.باز می‌شود پس از: قیاس و استقرا
- استدلال دوریقفلآوردن خود نتیجه، یا همان فکر با واژه‌های دیگر، به عنوان دلیلی برای خودش (مصادره به مطلوب). چنین استدلالی می‌تواند معتبر باشد و باز هیچ دلیلی برای باور کردن چیزی ندهد.باز می‌شود پس از: استدلال, مغالطه
- استناد به مرجعقفلدلیل گرفتن حرف یک متخصص. وقتی متخصص واقعی درباره‌ی رشته‌ی خودش حرف بزند، به‌خصوص وقتی متخصص‌ها با هم موافق‌اند، دلیل خوبی است؛ وقتی کسی بیرون از رشته‌اش حرف بزند، مغالطه است.باز می‌شود پس از: مغالطه, تخصص
- پهلوان‌پنبهقفلتبدیل کردنِ استدلال کسی به استدلالی ضعیف‌تر یا احمقانه‌تر - بزرگ‌تر، یا با «همه» و «هیچ‌وقت» - و بعد استدلال کردن بر ضد همان.باز می‌شود پس از: مغالطه
- تعمیم شتاب‌زدهقفلپریدن به ادعایی درباره‌ی همه‌ی یک گروه، یا درباره‌ی آنچه همیشه پیش می‌آید، از روی نمونه‌های خیلی کم یا نمونه‌هایی که همه از یک جورند.باز می‌شود پس از: قیاس و استقرا
- تنها اگر و مگر این‌کهقفل«تنها اگر» چیزی لازم را نام می‌برد: «تنها اگر کلاه شنا سر کنید، می‌توانید شنا کنید» یعنی بی کلاه شنا ممنوع است، نه این‌که کلاه به تنهایی راهتان می‌دهد. «مگر این‌که» یعنی «اگر نه».باز می‌شود پس از: لازم و کافی
- حمله به شخصقفلجواب دادن به یک استدلال با حمله به کسی که آن را گفته - توهین، «خودت هم همین کار را می‌کنی»، «تو کی هستی که این را بگویی» - به جای جواب دادن به دلیل‌هایش.باز می‌شود پس از: مغالطه
- دوراهی دروغینقفلگذاشتن فقط دو راه جلوی کسی وقتی در واقع راه‌های بیشتری هست، تا رد کردنِ یکی انگار شما را به دیگری مجبور کند.باز می‌شود پس از: مغالطه
- سراشیبی لغزندهقفلزنجیری از «اگر»ها از یک گام کوچک تا چیزی وحشتناک. شکل زنجیر معتبر است، ولی اگر هر حلقه فقط محتمل باشد، کل زنجیر از هر کدام از حلقه‌هایش خیلی کم‌احتمال‌تر است.باز می‌شود پس از: قیاس و استقرا, مغالطه
- علت یا تصادفقفلاین‌که چیزی بعد از چیز دیگری بیاید، یا دو چیز با هم اتفاق بیفتند، نشان نمی‌دهد یکی علتِ دیگری است: ممکن است تصادف باشد، یا چیز سومی علتِ هر دو باشد.باز می‌شود پس از: قیاس و استقرا
- مغالطه‌ی اشتراک لفظقفلبه کار بردن یک واژه در دو معنا در یک استدلال، طوری که فقط به نظر برسد نتیجه برمی‌آید؛ مثل این‌که تابلوی «پارک» را که راه باغ شهر را نشان می‌دهد، جای پارک ماشین بخوانیم.باز می‌شود پس از: مغالطه, اعتبار
- همرنگ جماعتقفلدلیل گرفتنِ «خیلی‌ها باورش دارند» یا «همه این کار را می‌کنند» برای درست بودنِ چیزی. یک ادعا بسته به جهان درست یا نادرست است، نه با رأی گرفتن.باز می‌شود پس از: مغالطه
- اصل خیرخواهیقفلفهمیدنِ استدلال کسی در بهترین و معقول‌ترین شکلش، پیش از آن‌که به آن جواب بدهید - و عوض کردنِ نظرتان وقتی دلیل‌های او بهترند.باز می‌شود پس از: پهلوان‌پنبه
- اشکال و پاسخقفلاشکال دلیلی برای شک در یک استدلال است: یکی از دلیل‌ها نادرست است، یا دلیل‌ها از نتیجه پشتیبانی نمی‌کنند. پاسخ جواب اشکال است: نادرست است، زیاد مهم نیست، یا برنامه عوض می‌شود.باز می‌شود پس از: مثال نقض, اصل خیرخواهی
پیوند با حوزه‌های دیگر
- گزاره‌های شرطی راه را به دستورهای شرطی باز می‌کندجریان اجرا
- استدلال راه را به استدلال اخلاقی باز می‌کنداخلاق
- علت یا تصادف، عمق 2 به کارآزمایی بالینی نیاز داردشواهد در سلامت
- تعمیم شتاب‌زده راه را به سوگیری بازماندگی باز می‌کندمعرفت‌شناسی
- گزاره‌های شرطی راه را به پیش‌بینی باز می‌کندفلسفه‌ی علم
- علت یا تصادف راه را به گروه‌بندی تصادفی باز می‌کندفلسفه‌ی علم
- تعمیم شتاب‌زده راه را به اندازه‌ی نمونه باز می‌کندفلسفه‌ی علم
- علت یا تصادف راه را به علیت باز می‌کندمتافیزیک
- استناد به مرجع به تخصص نیاز داردمعرفت‌شناسی
- برهان خلف راه را به عددهای اول باز می‌کندنظریه‌ی اعداد
- مثال نقض راه را به اثبات ریاضی باز می‌کندمجموعه و اثبات