درون زمین
نقشه
پیکان‌ها از آنچه اول می‌آموزید به آنچه باز می‌کند اشاره دارند. نشانگر را روی یک مفهوم ببرید تا زنجیرهٔ آن و جایی که عمیق‌تر برمی‌گردد روشن شود. برای دیدن درس‌ها و داستان‌های یک مفهوم، روی آن راست‌کلیک کنید (یا انگشت خود را روی آن نگه دارید).
- ثابت‌شده تا عمق123
- باز
- قفل
- عمیق‌تر برمی‌گردد
مسیر یادگیری
به ترتیبی که مفاهیم بر هم بنا می‌شوند.
- امواج لرزه‌ایقفلوقتی سنگی در عمقِ زمین ناگهان می‌شکند، انرژیِ آزادشده مثلِ دایره‌های روی آب به هر طرف پخش می‌شود. به این لرزش‌ها امواج لرزه‌ای می‌گوییم و به جایی که سنگ شکسته، کانونِ زمین‌لرزه. لرزه‌نگار این امواج را به شکلِ خطی زیگزاگ ثبت می‌کند. امواج لرزه‌ای در سنگ‌های سخت و فشرده تندتر و در مواد نرم کندتر می‌روند و بعضی از آن‌ها از مایع نمی‌گذرند. دانشمندان از همین راه، بی‌آن‌که زمین را بکنند، درونِ آن را شناخته‌اند.باز می‌شود پس از: انرژی
- لایه‌های زمینقفلزمین لایه‌لایه است. از نظرِ جنسِ مواد سه لایه دارد: پوسته‌ی نازکی که روی آن زندگی می‌کنیم، گوشته‌ی ضخیم و سنگیِ داغ، و هسته در مرکز که بیشترش آهن و نیکل است و حدودِ ۶۴۰۰ کیلومتر پایین‌تر است. از نظرِ حالتِ مواد پنج بخش دارد: سنگ‌کره‌ی سخت (پوسته و بالای گوشته، حدودِ ۱۰۰ کیلومتر)، خمیرکره‌ی نرم که سنگ‌کره روی آن است، گوشته‌ی زیرینِ جامد، هسته‌ی خارجیِ مذاب و هسته‌ی داخلیِ جامد که فشارِ بسیار زیاد جامد نگهش می‌دارد. سنگ‌کره تکه‌تکه است و تکه‌هایش آرام روی خمیرکره جابه‌جا می‌شوند.باز می‌شود پس از: امواج لرزه‌ای
- آتشفشانقفلدر عمقِ زمین گاهی سنگ ذوب می‌شود و ماگما می‌سازد. ماگما از سنگ‌های جامدِ دورش سبک‌تر است، پس بالا می‌آید و در مخزنِ ماگما جمع می‌شود. وقتی فشارِ گازهایش به اندازه‌ی کافی زیاد شود، از دودکش بالا می‌آید و از دهانه بیرون می‌ریزد و با گدازه‌ی سردشده و خاکستر، مخروطِ آتشفشان را می‌سازد. ماگمایی که به سطحِ زمین برسد گدازه نام دارد. آتشفشان مواد جامد (سنگ و خاکستر)، مایع (گدازه) و گاز، بیشتر بخارِ آب و کربن‌دی‌اکسید، بیرون می‌دهد. آتشفشان‌ها خطرناک‌اند، اما خاکِ حاصل‌خیز، سنگ‌های سبکی مثلِ سنگ‌پا، چشمه‌های آب‌گرم و جزیره‌های تازه هم می‌سازند. آتشفشان ممکن است فعال، خفته یا خاموش باشد. دماوند، بلندترین کوهِ ایران، آتشفشانی است که هنوز گاز بیرون می‌دهد.باز می‌شود پس از: لایه‌های زمین
- زمین‌لرزهقفلسنگ‌کره از ورقه‌هایی بزرگ ساخته شده که سالی چند سانتی‌متر جابه‌جا می‌شوند. جایی که ورقه‌ها به هم فشار می‌آورند، از هم دور می‌شوند یا از کنارِ هم می‌گذرند، سنگِ شکننده‌ی لبه‌شان خم می‌شود و انرژی در آن جمع می‌شود تا ناگهان بشکند و جابه‌جا شود: این زمین‌لرزه است. شکستگی‌ها، یعنی گسل‌ها، سست می‌مانند، پس زمین‌لرزه‌ها بارها در آن‌ها رخ می‌دهند و نزدیکِ آن‌ها بیشترین لرزش و خرابی را دارند. ایران جایی است که ورقه‌ی عربستان به ورقه‌ی اوراسیا فشار می‌آورد، پس گسل‌ها و زمین‌لرزه‌های فراوانی دارد. بیشترِ زمین‌لرزه‌ها آن‌قدر کوچک‌اند که حسشان نمی‌کنیم.باز می‌شود پس از: لایه‌های زمین
- ایمنی در زمین‌لرزهقفلآمادگی جان‌ها را نجات می‌دهد. پیش از زمین‌لرزه: ساختمانِ محکم یا مقاوم‌سازی‌شده، کمد و قفسه‌ی بسته‌شده به دیوار، چیزهای سنگین در پایین، کیفِ اضطراری، برنامه‌ی خانواده و مانور. هنگامِ لرزش: بنشینید، زیرِ میزی محکم پناه بگیرید و نگه دارید، دور از پنجره و قفسه‌های بلند؛ به طرفِ پله‌ها ندوید و سوارِ آسانسور نشوید؛ بیرون از ساختمان، از ساختمان‌ها و تیرها و سیم‌های برق دور شوید. پس از آن: آرام باشید، ببینید کسی زخمی نشده باشد، با احتیاط بیرون بروید چون لرزش‌های کوچک‌ترِ دیگری ممکن است بیاید، بوی گاز را بی‌آن‌که کلیدی را روشن کنید خبر دهید، به پیام‌های مسئولان گوش کنید و به کسانی که نیاز دارند کمک کنید.باز می‌شود پس از: زمین‌لرزه
پیوند با حوزه‌های دیگر
- لایه‌های زمین، عمق 2 به حالت‌های ماده نیاز داردماده و ویژگی‌های آن
- امواج لرزه‌ای به انرژی نیاز داردانرژی