ولکانی در کار نبود

درباره‌ی این ویدیو

اوربن لووریه، ریاضی‌دان، بعد از پیدا کردن نپتون سراغ عطارد رفت، نزدیک‌ترین سیاره به خورشید. در ۱۸۵۹ فهمید مسیر عطارد آرام‌آرام دور خورشید می‌چرخد، هر سال کمی بیشتر از آنچه نظریه‌ی نیوتن می‌گفت. همین ترفند یک بار جواب داده بود، پس سیاره‌ی نادیده‌ی دیگری پیش‌بینی کرد، باز هم نزدیک‌تر به خورشید، که عطارد را می‌کشد. اسمش را ولکان گذاشتند و ستاره‌شناسان ده‌ها سال دنبالش گشتند. چیزی پیدا نکردند. این بار مشکل سیاره‌ای گمشده نبود؛ خود نظریه بود.

در ۱۹۱۵ آلبرت اینشتین نظریه‌ی تازه‌ای برای گرانش مطرح کرد. بی هیچ سیاره‌ی تازه‌ای، دقیقاً حساب کرد مسیر عطارد چقدر باید بچرخد، و جوابش با آنچه لووریه اندازه گرفته بود جور بود. در ۱۹۱۹ از آزمون تازه‌ای گذشت: پیش‌بینی کرد نور ستاره‌ای که از نزدیک خورشید می‌گذرد چقدر خم می‌شود، و این هنگام یک خورشیدگرفتگی اندازه‌گیری شد.

پس نیوتن ساده اشتباه می‌کرد؟ نه دقیقاً. برای تقریباً همه چیز، توپی که در پارک پرتاب می‌شود، یک پل، گردش ماه دور زمین، نظریه‌ی نیوتن و اینشتین جواب‌هایی چنان نزدیک می‌دهند که کسی نمی‌تواند فرقشان را اندازه بگیرد. وقتی فضانوردان در ۱۹۶۹ به ماه رفتند، مسیرشان با نظریه‌ی نیوتن حساب شده بود. نظریه‌ی اینشتین جایی لازم است که گرانش خیلی قوی است، مثل نزدیک خورشید، یا جایی که ساعت‌ها باید بی‌نهایت دقیق باشند، مثل ماهواره‌هایی که به گوشی‌تان می‌گویند کجاست. نظریه‌ی تازه آنچه را قبلی درست گفته بود نگه می‌دارد و جایی را که اشتباه کرده بود درست می‌کند: این یعنی پالایش یک نظریه. تغییرهای بزرگی مثل کار کوپرنیک کم‌اند؛ بیشتر وقت‌ها علم همین‌طور نظرش را عوض می‌کند. این ویدیو همراه درس «نگه داشتنِ آنچه جواب داد» در دوره‌ی علم، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰۱۸۵۹. مسیر عطارد هر سال کمی بیشتر از آنچه نیوتن می‌گوید می‌چرخد.
2. ۰:۰۵لووریه سیاره‌ی دیگری پیش‌بینی می‌کند، ولکان. ده‌ها سال جست‌وجو. هیچ.
3. ۰:۱۱۱۹۱۵، گرانش تازه‌ی اینشتین عطارد را دقیق درست درمی‌آورد. ۱۹۱۹، نور ستاره خم می‌شود.
4. ۰:۱۷اما نیوتن هنوز برای توپ، پل و سفر به ماه جواب می‌دهد.
5. ۰:۲۳اینشتین نزدیک خورشید لازم است، و برای ماهواره‌هایی که گوشی‌ات را پیدا می‌کنند.
6. ۰:۲۹نظریه‌ی بهتر آنچه جواب داد را نگه می‌دارد و بقیه را درست می‌کند.