ماشینِ قرمز

درباره‌ی این ویدیو

در ماشین نشسته‌اید که ناگهان یک ماشینِ قرمز درست جلویتان می‌پیچد، آن‌قدر نزدیک که راننده‌ی شما مجبور می‌شود محکم ترمز کند. راننده‌ی ماشینِ قرمز چه جور آدمی است؟ بیشترِ آدم‌ها درباره‌ی خودِ راننده جواب می‌دهند: بی‌ادب، بی‌احتیاط، خودخواه. کمتر کسی می‌گوید «شاید برای کارِ مهمی عجله داشته». اما آخرین باری که خودتان با عجله جلوی کسی پیچیدید، خوب می‌دانستید چرا.

در سالِ ۱۹۶۷ دو روان‌شناس، ادوارد جونز و ویکتور هریس، به دانشجوها مقاله‌ی کوتاهی دادند که از یک طرفِ یک مناظره دفاع می‌کرد. به بعضی از خواننده‌ها گفتند نویسنده خودش طرفش را انتخاب کرده. به بقیه گفتند معلم به او گفته از کدام طرف بنویسد و او حقِ انتخاب نداشته. بعد هر خواننده حدس زد نویسنده واقعاً چه عقیده‌ای دارد. گروهِ دوم هم مقاله را نظرِ خودِ نویسنده دانستند، فقط کمی کمتر. ده سال بعد لی راس اسمِ این اشتباه را خطای بنیادین اِسناد گذاشت: توضیح دادنِ کارهای دیگران با شخصیتشان، و فراموش کردنِ موقعیتی که آن‌ها را به آن کار کشانده.

چرا این کار را می‌کنیم؟ وقتی کسی را تماشا می‌کنیم، خودِ او جلوی چشممان است، اما موقعیتش معمولاً دیده نمی‌شود. ماشینِ قرمز را می‌بینیم. تلفنی را نمی‌بینیم که به راننده گفته بچه‌اش تنها جلوی مدرسه‌ای منتظر مانده که دارد تعطیل می‌شود. قضاوت درباره‌ی شخصیت میان‌برِ تند و اغلب به‌دردبخوری است، اما وقتی فقط یک لحظه از کسی دیده‌ایم به بیراهه می‌رود.

عادتی که کمک می‌کند یک سؤال است، پیش از آن‌که تصمیم بگیریم کسی چه جور آدمی است: چه موقعیتی مرا به همین کار وامی‌داشت؟ اگر موقعیتی به ذهنتان رسید، شاید موقعیتِ او را پیدا کرده باشید. این ویدیوی کوتاه همین ایده را در Knaph نشان می‌دهد.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک ماشینِ قرمز جلویتان می‌پیچد. راننده‌اش چه جور آدمی است؟
2. ۰:۰۵می‌دانستند نویسنده حقِ انتخاب نداشته، و باز مقاله را نظرِ خودش دانستند.
3. ۰:۱۱آدم را می‌بینیم. تلفنی را که درباره‌ی بچه‌ای منتظر جلوی مدرسه بود، نه.
4. ۰:۱۷شخصیت را مقصر دانستن و موقعیت را فراموش کردن، خطای بنیادین اِسناد است.
5. ۰:۲۳پیش از قضاوت بپرس، چه موقعیتی مرا به همین کار وامی‌داشت؟
6. ۰:۲۹آدم را می‌بینیم. درباره‌ی موقعیت بپرس.