بیرون از رشته‌ی خودش

درباره‌ی این ویدیو

دو آگهی روی ایستگاه اتوبوس است. در یکی، دندان‌پزشکی می‌گوید: روزی دو بار با خمیردندان فلوئوردار مسواک بزنید. در دیگری، فوتبالیستی مشهور می‌گوید: این بهترین گوشی دنیاست. هر دو یک جور دلیل می‌آورند: کسی که باید بداند این را می‌گوید. استدلال از روی حرف یک متخصص را استناد به مرجع می‌گویند.

هیچ‌کس نمی‌تواند همه چیز را خودش وارسی کند، پس تکیه بر کسانی که چیزی را خوانده‌اند تنبلی نیست: بیشتر دانسته‌های هر کسی همین‌طور یاد گرفته شده. وقتی مرجع واقعی است و درباره‌ی رشته‌ی خودش حرف می‌زند، دلیل خوبی است، هرچند حتمی نیست، چون چیزی که متخصص‌های یک رشته بر آن توافق دارند معمولاً درست است. فوتبالیست هم متخصص است، ولی در فوتبال. هیچ چیزِ فوتبال به کسی یاد نمی‌دهد کدام گوشی بهتر است. آگهی شهرت او را از یک رشته قرض می‌گیرد و در رشته‌ای دیگر خرج می‌کند. این استناد نادرست به مرجع است.

این ویدیو چهار پرسش را نشان می‌دهد که هر بار کسی گفت «متخصص‌ها می‌گویند» باید پرسید: رشته‌ی خودش است؟ متخصص‌های دیگر هم موافق‌اند؟ از آن سودی می‌برد؟ راه دیگری برای وارسی‌اش هست؟ و از خطای وارونه هم هشدار می‌دهد: متخصص‌ها اغلب اشتباه می‌کنند، پس به هیچ‌کدام اعتماد نکن. «اغلب اشتباه» با «معمولاً اشتباه» یکی نیست. این ویدیو همراه درس «متخصص می‌گوید» در دوره‌ی منطق، سطح ۲ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک دندان‌پزشک و یک ستاره‌ی فوتبال. هر دو می‌گویند به من اعتماد کن.
2. ۰:۰۵دندان‌پزشک درباره‌ی دندان حرف می‌زند. متخصصی واقعی در رشته‌ی خودش. دلیل خوبی است.
3. ۰:۱۱ستاره‌ی فوتبال درباره‌ی گوشی حرف می‌زند. این رشته‌ی او نیست.
4. ۰:۱۷چهار پرسش. رشته‌ی خودش است؟ دیگران موافق‌اند؟ سودی می‌برد؟ راه دیگری برای وارسی هست؟
5. ۰:۲۵متخصص‌ها اغلب اشتباه می‌کنند، پس به هیچ‌کدام اعتماد نکنیم؟ اغلب، معمولاً نیست.
6. ۰:۳۰به متخصص درست درباره‌ی چیز درست اعتماد کنید.