چرا ساعت هشت؟

درباره‌ی این ویدیو

تئو چهار سال دارد و بهترین سؤالِ دنیا را یاد گرفته است. خواهرش رزا می‌گوید: «ساعت هشت می‌رویم نانوایی.» «چرا ساعت هشت؟» «چون ساعت هشت باز می‌شود.» «چرا؟» «چون تابلوی روی در این را می‌گوید.» «چرا؟» «چون نانوا آن را نوشته.» «چرا حرفِ نانوا را باور می‌کنی؟» رزا می‌ماند چه بگوید.

در «دانش، سطح ۱» گفتیم دانش به دلیل خوب نیاز دارد. اما هر دلیل خودش یک باور است - «تابلو می‌گوید هشت» - و آن هم دلیلِ خوب می‌خواهد، و آن دلیل هم دلیلی. هر دلیل به دلیلِ پشتِ سرش آویزان است، مثل حلقه‌های یک زنجیر: زنجیره‌ی دلیل‌ها. فیلسوف‌ها به این مشکل تسلسل می‌گویند.

حدودِ ۲٬۰۰۰ سال پیش، اندیشمندی یونانی به نامِ آگریپا دید که زنجیره فقط سه راه دارد، و در نگاهِ اول هیچ‌کدام خوب به نظر نمی‌رسد. هیچ‌وقت تمام نمی‌شود: اما آن وقت برای دانستنِ هر چیزی باید بی‌نهایت دلیل داشته باشید، و هیچ‌کس ندارد. دور می‌زند: «به تابلو اعتماد دارم چون نانوا راستگوست، و می‌دانم نانوا راستگوست چون تابلو درست است» - باور آخرش دلیلِ خودش می‌شود. یا جایی می‌ایستد: «این یکی دیگر دلیل نمی‌خواهد». اما چرا ایستادن همین‌جا مجاز است، و نه یک قدم زودتر؟

این یکی از قدیمی‌ترین معماهای دانش است. فیلسوف‌ها دو جوابِ اصلی داده‌اند: زنجیره به باورهایی می‌رسد که دلیلِ دیگری نمی‌خواهند، یا باورها با هم همدیگر را نگه می‌دارند، مثل جواب‌های یک جدول. هیچ‌کدام برنده نشده است. این ویدیو همراه درس «برای هر دلیل، دلیلی دیگر؟» در دوره‌ی دانش، سطح ۲ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰رزا می‌گوید ساعت هشت می‌رویم نانوایی. تئو می‌پرسد، چرا؟
2. ۰:۰۵چون ساعت هشت باز می‌شود. چرا؟ تابلو می‌گوید. چرا؟ نانوا نوشته.
3. ۰:۱۱آگریپا دید زنجیره سه راه دارد. یک، هیچ‌وقت تمام نمی‌شود.
4. ۰:۱۷دو، دور می‌زند، و باور آخرش دلیلِ خودش می‌شود.
5. ۰:۲۳سه، جایی می‌ایستد. اما چرا همین‌جا، و نه یک قدم زودتر؟
6. ۰:۲۹هر دلیل باوری است که آن هم دلیل می‌خواهد.