عمق ۱ · ۴۶ ثانیه
هنوز همان ماده؟
یخِ ذوبشده دوباره یخ میزند، اما تخممرغِ نیمرو هیچوقت خام نمیشود. یک پرسش تغییر فیزیکی را از تغییر شیمیایی جدا میکند: آیا هنوز همان ماده است؟
درباره‌ی این ویدیو
یک تکه یخ را در آب‌میوه بیندازید، ذوب می‌شود. آب را دوباره در فریزر بگذارید، یخ‌تان برمی‌گردد. تخم‌مرغی را در ماهی‌تابه‌ی داغ بشکنید، بخشِ شفاف و آبکی‌اش سفید و سفت می‌شود و دیگر هیچ کاری آن را خام نمی‌کند. هر دو تغییر کرده‌اند. فرقشان چیست؟
وقتی یخ ذوب می‌شود از جامد به مایع تبدیل می‌شود، اما هنوز آب است. پاره کردنِ کاغذ، خرد کردنِ بیسکویت یا حل کردنِ شکر هم از همین جورند: شکل یا اندازه یا حالتِ ماده عوض می‌شود، اما ماده همان می‌ماند. به این تغییر فیزیکی می‌گویند، و خیلی از تغییرهای فیزیکی را به‌آسانی می‌شود برگرداند.
تخم‌مرغ فرق دارد. گرما سفیده را به ماده‌ای دیگر تبدیل کرده، با رنگ و حس و مزه‌ای دیگر. این تغییر شیمیایی است: چیزی تازه ساخته می‌شود. برشته شدنِ نان، پختنِ کیک، زنگ زدنِ میخ و سوختنِ کبریت همه تغییر شیمیایی‌اند، و بیشترشان را خیلی سخت یا اصلاً نمیشود برگرداند. کاغذِ پاره هنوز کاغذ است؛ کاغذِ سوخته خاکسترِ سیاه و دود شده، که ماده‌هایی تازه‌اند.
«می‌شود برش گرداند؟» سرنخِ خوبی است، اما فقط سرنخ. لیوانِ شکسته تغییر فیزیکی است، چون هنوز شیشه است، هرچند به‌آسانی درست نمیشود. محکِ اصلی یک پرسش است: آیا هنوز همان ماده است، یا چیزی تازه ساخته شده؟
این ویدیو عمق ۱ از «تغییر فیزیکی و شیمیایی» را نشان می‌دهد.
یادگیری تغییر فیزیکی و شیمیاییمتن گفتار
- ۰:۰۰یخِ ذوبشده دوباره یخ میزند. تخممرغِ نیمرو هیچوقت خام نمیشود. هر دو تغییر کردند. فرقشان چیست؟
- ۰:۰۹کاغذ را پاره کن، هنوز کاغذ است. بسوزانش، خاکستر و دود می‌شود. چیزی تازه.
- ۰:۱۹ذوب، پاره کردن و حل شدن ماده را عوض نمی‌کنند. نانِ برشته، زنگ و کیک ماده‌ی تازه‌اند.
- ۰:۳۱لیوانِ شکسته به‌سختی درست می‌شود، اما هنوز شیشه است. برگشتن فقط سرنخ است.
- ۰:۳۹یک پرسش بپرس. هنوز همان ماده است؟