نیمی همیشه روشن است

درباره‌ی این ویدیو

چند شب پشت سر هم به ماه نگاه کنید. یک هفته هلالی باریک است، یک هفته بعد نیم‌دایره، و یک هفته بعدتر دایره‌ای کامل و درخشان. بعد دوباره باریک می‌شود، تا چند شب که اصلاً دیده نمی‌شود. این شکل‌های عوض‌شونده را شکل‌های ماه می‌گوییم: ماه نو، هلال، نیمه‌ماه، ماه کامل، و برعکس. اما ماه گوی سنگی است و سنگ بزرگ و کوچک نمی‌شود.

ماه از خودش نوری ندارد. خورشید آن را روشن می‌کند، و همیشه نیمی از آن را روشن می‌کند، نیمه‌ای که رو به خورشید است. نیمه‌ی دیگر طرف شب ماه است. پس ماه در واقع عوض نمی‌شود؛ آنچه عوض می‌شود این است که از زمین چه مقدار از نیمه‌ی روشنش را می‌بینیم، و این به جای ماه در گردشش به دور زمین بستگی دارد، که تقریباً ماهی یک بار است. وقتی ماه میان زمین و خورشید است، نیمه‌ی روشنش رو به آن طرف است: ماه نو. یک‌چهارم دور که برود، نیمی از نیمه‌ی روشن را می‌بینیم: نیمه‌ماه. وقتی آن سوی زمین است، تمام نیمه‌ی روشن رو به ماست: ماه کامل. برای همین ماه کامل درست وقتی خورشید غروب می‌کند طلوع می‌کند.

خیلی‌ها فکر می‌کنند بخش تاریک ماه سایه‌ی زمین است. نیست: در نیمه‌ماه، سایه‌ی زمین رو به آن سوی خورشید است و اصلاً به ماه نمی‌رسد. از یک ماه کامل تا ماه کامل بعدی حدود بیست‌ونه روز و نیم طول می‌کشد. در نیمه‌ی جنوبی زمین هلالِ رو به افزایش از سمت چپ روشن است. این ویدیو همراه درس «شکل‌های ماه» در نجوم، سطح ۱، در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰ماه شب به شب شکلش را عوض می‌کند. ماه نو، هلال، نیمه‌ماه، ماه کامل. اما ماه گوی سنگی است، و سنگ بزرگ و کوچک نمی‌شود.
2. ۰:۱۳ماه از خودش نوری ندارد. خورشید همیشه نیمی از آن را روشن می‌کند، نیمه‌ای که رو به خورشید است. نیمه‌ی دیگر طرف شب ماه است.
3. ۰:۲۵ماه تقریباً ماهی یک بار به دور زمین می‌گردد. وقتی میان زمین و خورشید است، نیمه‌ی روشنش رو به آن طرف است. ماه نو. یک‌چهارم دور که برود، نیمی از نیمه‌ی روشنش را می‌بینیم. نیمه‌ماه. آن سوی زمین، تمام نیمه‌ی روشنش رو به ماست. ماه کامل. بعد کمتر و کمتر، تا دوباره ماه نو.
4. ۰:۵۶خیلی‌ها فکر می‌کنند بخش تاریک سایه‌ی زمین است. نیست. در نیمه‌ماه، سایه‌ی زمین رو به آن سوی خورشید است و اصلاً به ماه نمی‌رسد. بخش تاریک طرف شب خود ماه است.
5. ۱:۱۰در ماه کامل، خورشید و ماه دو طرف زمین‌اند. پس وقتی چرخش زمین شما را از روز به شب می‌برد، خورشید در یک طرف غروب می‌کند و ماه کامل در طرف دیگر طلوع می‌کند.
6. ۱:۲۴از یک ماه کامل تا ماه کامل بعدی حدود بیست‌ونه روز و نیم طول می‌کشد. مردم هزاران سال زمان را این‌طور می‌شمردند، و در فارسی هم «ماه» نام هر دو است.
7. ۱:۳۸در نیمه‌ی جنوبی زمین، ماه برعکس دیده می‌شود. هلال رو به افزایش از سمت چپ روشن است. ترتیب شکل‌ها همان است.
8. ۱:۵۰خورشید همیشه نیمی از ماه را روشن می‌کند. ما بیشتر یا کمتر از آن نیمه را می‌بینیم.