عمق ۱ · ۴۶ ثانیه
خانوادههایی در ستونها
چرا جدول تناوبی این شکلِ عجیب را دارد؟ عنصرها به ترتیبِ پروتونهایشان چیده شدهاند، و ردیفها جوری بریده شدهاند که خانوادهها در ستونها زیرِ هم بیفتند.
درباره‌ی این ویدیو
بر دیوارِ تقریباً هر کلاسِ شیمی یک نمودار آویزان است: جدول تناوبی، شبکه‌ای پهن از خانه‌ها که دو سرش از وسطش بلندتر است. چرا این شکلِ عجیب؟
هر عنصر یک عددِ اتمی دارد: تعدادِ پروتون‌های اتم‌هایش. هیدروژن ۱ است، هلیم ۲، لیتیم ۳، و همین‌طور تا ۱۱۸. جدول تناوبی عنصرها را به همین ترتیب می‌چیند. این جدول را مثلِ صفحه‌ی کتابی انگلیسی می‌خوانند، نه کتابی فارسی: در هر ردیف از چپ به راست، و بعد اولِ ردیفِ بعدی.
هوشمندیِ جدول در جایی است که هر ردیف تمام می‌شود. ردیفها جوری بریده شدهاند که عنصرهایی که رفتارِ مشابهی دارند در یک ستون، زیرِ هم، بیفتند، مثلِ اعضای یک خانواده. ستونِ اول (بعد از هیدروژن) فلزهای نرم و براقی مثلِ لیتیم، سدیم و پتاسیم دارد که وقتی به آب می‌خورند حباب می‌کنند. ستونِ آخر گازهایی مثلِ هلیم، نئون و آرگون دارد که تقریباً با هیچ چیز واکنش نمی‌دهند؛ برای همین است که هلیم در بادکنکِ جشن بی‌خطر است. یک عضوِ خانواده را بشناسید، می‌توانید رفتارِ بقیه را حدس بزنید.
اولین جدول را در سالِ ۱۸۶۹ شیمی‌دانِ روس، دمیتری مندلیف، کشید. هر جا عنصرِ شناخته‌شده‌ای جا نمی‌شد، خانه را خالی گذاشت و گفت این جای عنصری است که هنوز کسی پیدایش نکرده. در سالِ ۱۸۷۵ یکی از آن‌ها پیدا شد، فلزی که امروز گالیم نام دارد، و ویژگی‌هایش خیلی به توصیفِ او نزدیک بود.
این ویدیو عمق ۱ از «جدول تناوبی» را نشان می‌دهد.
یادگیری جدول تناوبیمتن گفتار
- ۰:۰۰چرا جدول تناوبی این شکلِ عجیب را دارد؟
- ۰:۰۷عنصرها به ترتیبِ عددِ اتمی چیده شدهاند، یعنی تعدادِ پروتون‌ها. هیدروژن یک، هلیم دو، و همین‌طور.
- ۰:۱۸هر ردیف جایی تمام می‌شود که عنصرهای هم‌رفتار در یک ستون بیفتند، مثلِ یک خانواده.
- ۰:۲۸مندلیف در ۱۸۶۹ برای عنصرهای پیدانشده جا خالی گذاشت. در ۱۸۷۵ گالیم یکی را پر کرد.
- ۰:۳۸به ترتیبِ پروتون بچین، خانوادهها زیرِ هم می‌افتند.