ماهی‌تابه‌ی داغ

درباره‌ی این ویدیو

دسته‌ی ماهی‌تابه‌ای را که روی اجاق بوده لمس می‌کنید، و پیش از آن‌که فکر کنید «داغ است!» دستتان کنار پریده است. فقط کمی بعد درد می‌گیرد. این ویدیو نشان می‌دهد چطور چنین چیزی ممکن است.

دستگاه عصبی شبکه‌ی پیام‌رسانیِ بدن است. آنچه را درون و بیرونِ شما می‌گذرد حس می‌کند، معنایش را می‌فهمد و به ماهیچه‌ها و اندام‌ها فرمان می‌فرستد. مغز و نخاع، که درونِ ستون مهره‌ها پایین می‌رود، مرکزِ فرمان‌اند؛ عصب‌ها رشته‌هایی‌اند که از آن‌ها به همه‌جای بدن می‌روند، بعضی پیام‌ها را از حس‌ها به درون می‌آورند و بعضی فرمان‌ها را به ماهیچه‌ها می‌برند.

پیام‌ها را یاخته‌های عصبی به نام نورون می‌برند. نورون شاخه‌های کوتاهی دارد که پیام را از یاخته‌های دیگر می‌گیرند و یک رشته‌ی بلند، آکسون، که پیام را به بعدی می‌رساند. این پیام الکتریکی است و بسیار سریع حرکت می‌کند. مغزِ انسان حدود ۸۶ میلیارد نورون دارد. هر بخش از مغز کاری دارد: بخشِ بزرگ و چین‌خورده‌ی بالایی به فکر کردن، زبان و حس‌ها می‌پردازد، مخچه در پشتِ سر تعادل را حفظ می‌کند، و بصل‌النخاع در پایین نفس کشیدن و تپشِ قلب را می‌گرداند. ما از همه‌ی مغزمان استفاده می‌کنیم؛ این‌که فقط ده درصدش را به کار می‌بریم افسانه است.

برگردیم به ماهی‌تابه. پوست از راهِ یک عصب پیامی به نخاع می‌فرستد و نخاع فرمانی مستقیم به ماهیچه‌ای در بازو برمی‌گرداند که دست را کنار می‌کشد. پیام منتظرِ تصمیمِ مغز نمی‌ماند. به چنین واکنشِ سریع و خودکاری بازتاب می‌گویند. مغز کمی بعد باخبر می‌شود و همان وقت است که درد را حس می‌کنید. این ویدیو همراهِ درسِ «مغز و عصب‌ها» در دوره‌ی زیست‌شناسی، سطح ۱ در ناف است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰ماهی‌تابه‌ی داغی را لمس می‌کنید. دستتان پیش از آن‌که فکر کنید داغ است کنار می‌پرد. فقط کمی بعد درد می‌گیرد.
2. ۰:۱۰دستگاه عصبی حس می‌کند، معنایش را می‌فهمد و فرمان می‌فرستد. مغز و نخاع مرکزِ فرمان‌اند. عصب‌ها رشته‌هایی‌اند که به همه‌جای بدن می‌رسند.
3. ۰:۲۶پیام‌ها را نورون‌ها می‌برند. شاخه‌های کوتاه پیام را می‌گیرند و رشته‌ای بلند آن را می‌رساند. پیام الکتریکی و بسیار سریع است. مغزتان حدود ۸۶ میلیارد نورون دارد.
4. ۰:۴۲هر بخش از مغز کاری دارد، فکر کردن، تعادل، نفس کشیدن. ما از همه‌اش استفاده می‌کنیم. ده درصد افسانه است.
5. ۰:۵۶برگردیم به ماهی‌تابه. پوست به نخاع پیام می‌دهد و نخاع مستقیم به بازو فرمان می‌دهد. این یک بازتاب است. مغز بعداً باخبر می‌شود و آن وقت است که درد می‌گیرد.
6. ۱:۱۶در برابرِ بعضی خطرها، نخاع خودش جواب می‌دهد.