دو گروهِ بزرگ

درباره‌ی این ویدیو

آهن، مس و طلا عنصرند. اکسیژن، کربن و گوگرد هم عنصرند، اما هیچ شباهتی به آن سه ندارند. شیمی‌دان‌ها عنصرها را در دو گروهِ بزرگ دسته‌بندی می‌کنند: فلزها و نافلزها.

فلز وقتی تمیز است یا تازه بریده شده، براق است. گرما و برق را خوب از خودش رد می‌کند؛ برای همین قابلمه و سیمِ برق را از فلز می‌سازند. خم‌شو است: می‌شود با چکش پهنش کرد یا به شکلِ سیم درش آورد، بی‌آن‌که تکه‌تکه شود. اغلب سنگین و سخت است، و وقتی به آن ضربه بزنید صدای زنگ می‌دهد. حدودِ چهار تا از هر پنج عنصر فلزند، و تقریباً همه در دمای اتاق جامدند؛ جیوه فلزِ مایعِ معروف است.

نافلزها خیلی بیشتر با هم فرق دارند. بسیاری از آن‌ها گازند، مثلِ اکسیژن و نیتروژنِ هوا. نافلزهای جامد، مثلِ کربن (مغزِ خاکستریِ مداد) و گوگرد، معمولاً کدرند و به‌جای خم شدن خُرد می‌شوند یا می‌شکنند. بیشترشان گرما و برق را بد از خودشان رد می‌کنند.

یک اشتباهِ رایج: خیلی‌ها فکر می‌کنند هر فلزی به آهن‌ربا می‌چسبد. فقط چند فلز می‌چسبند، بیش از همه آهن و فولاد. فویلِ آلومینیمی، سکه‌ی مسی، طلا و نقره اصلاً نمی‌چسبند.

جدول تناوبی این دو گروه را در یک نگاه نشان می‌دهد. فلزها سمتِ چپ و همه‌ی وسطِ جدول را پر کرده‌اند. نافلزها سمتِ راست‌اند، آن طرفِ خطی که مثلِ پلکان پایین می‌آید، به‌اضافه‌ی هیدروژن که تنها در بالا سمتِ چپ نشسته.

متن گفتار

1. ۰:۰۰آهن، مس، طلا. اکسیژن، کربن، گوگرد. همه عنصرند، در دو گروهِ خیلی متفاوت.
2. ۰:۰۷فلزها براق‌اند. گرما و برق را رد می‌کنند. بی‌آن‌که بشکنند خم می‌شوند، و زنگ می‌زنند.
3. ۰:۱۸نافلزها فرق دارند. خیلی‌هایشان گازند. جامدهایشان کدرند و خرد می‌شوند یا می‌شکنند.
4. ۰:۲۶هر فلزی به آهن‌ربا می‌چسبد؟ نه. آهن می‌چسبد. آلومینیم و مس نه.
5. ۰:۳۵در جدول تناوبی، فلزها چپ و وسط را پر کرده‌اند. نافلزها سمتِ راست‌اند.
6. ۰:۴۳دو گروهِ بزرگِ عنصرها.