ساعتِ خوابیده

درباره‌ی این ویدیو

مینا به آشپزخانه می‌آید و به ساعتِ دیواری نگاه می‌کند. ساعت دو را نشان می‌دهد، و واقعاً هم ساعت دو است. دلیل خوبی هم برای باورش دارد: ساعتِ آشپزخانه همیشه درست کار کرده است. اما این ساعت دیروز، درست سرِ ساعت دو، خوابیده است.

در «دانش، سطح ۱» دانش مثل چارپایه‌ای سه‌پایه بود: به آن باور دارید، درست است، و برایش دلیل خوب دارید. باورِ مینا روی هر سه پایه ایستاده. با این حال بیشترِ آدم‌ها همان اول حس می‌کنند که مینا ساعت را نمی‌داند. یک ساعت بعد، ساعتِ سالم سه را نشان می‌دهد. ساعتِ مینا باز هم دو را نشان می‌داد و مینا آن را هم باور می‌کرد.

فیلسوفِ انگلیسی برتراند راسل در سالِ ۱۹۴۸ درباره‌ی ساعتی خوابیده نوشت، و در سالِ ۱۹۶۳ ادموند گتیه مقاله‌ای مشهور و سه‌صفحه‌ای پر از موردهایی مثل همین نوشت. به باوری درست با دلیل خوب که باز فقط از سر شانس درست است، مورد گتیه می‌گویند؛ ما به آن دانشِ از سر شانس می‌گوییم، که در واقع اصلاً دانش نیست.

پس چه چیزی کم است؟ بیشترِ فیلسوف‌ها بر سرِ فکرِ اصلی توافق دارند: دلیلِ خوبِ شما باید در همین موردی که پیشِ رویتان است به حقیقت وصل باشد، نه فقط معمولاً. پرسشی تازه برای چارپایه: اگر حقیقت چیز دیگری بود، دلیلم آن را نشانم می‌داد؟ ساعتِ سالم نشان می‌داد. ساعتِ خوابیده روزی دو بار درست می‌گوید، و باز هم نمی‌تواند ساعت را به شما بگوید. این ویدیو همراه درس «ساعتِ خوابیده» در دوره‌ی دانش، سطح ۲ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰مینا به ساعت نگاه می‌کند. دو است، و واقعاً هم دو است.
2. ۰:۰۵باور دارد، درست است، و این ساعت همیشه درست کار کرده.
3. ۰:۱۱اما ساعت دیروز، درست سرِ ساعت دو، خوابیده است.
4. ۰:۱۷یک ساعت بعد، ساعتِ سالم سه را نشان می‌دهد. ساعتِ مینا باز هم دو.
5. ۰:۲۳سه پایه، و درست فقط از سر شانس. به آن مورد گتیه می‌گویند.
6. ۰:۲۹دانش دلیلی می‌خواهد که همین بار به حقیقت وصل باشد.