لیلا و دوچرخه

درباره‌ی این ویدیو

لیلا ده سال دارد و همه‌جا با دوچرخه می‌رود. دایی‌اش کریم در دانشگاه فیزیک درس می‌دهد. او می‌تواند دقیق توضیح دهد که چرا دوچرخه‌ی در حالِ حرکت نمی‌افتد: چرخ‌ها چطور می‌چرخند و دوچرخه‌سوار، بی‌آن‌که خودش بفهمد، چطور فرمان را به سمتِ افتادن می‌چرخاند. لیلا هیچ‌کدام از این‌ها را نمی‌تواند توضیح دهد. اما کریم هیچ‌وقت دوچرخه‌سواری یاد نگرفته و تا سوار می‌شود، می‌افتد. کدام‌یک دوچرخه‌سواری بلد است؟

همه می‌گویند لیلا. با این حال کریم بیشتر از لیلا واقعیت درباره‌ی دوچرخه می‌داند. پس دو نوع دانستن داریم. دانستنِ این‌که یعنی دانستنِ یک واقعیت: این‌که پاریس در فرانسه است، این‌که آب وقتی به اندازه‌ی کافی داغ شود می‌جوشد. می‌شود آن را در یک جمله گفت، و می‌تواند درست یا نادرست باشد. دانستنِ چگونگی، یا به زبانِ روزمره بلد بودن، یعنی دانستنِ این‌که کاری را چطور انجام دهید: دوچرخه‌سواری، شنا، بستنِ بندِ کفش، سوت زدن. آن را با انجام دادن نشان می‌دهید، و اغلب اصلاً نمی‌توانید به زبانش بیاورید. فیلسوفِ انگلیسی گیلبرت رایل در سالِ ۱۹۴۹ این فرق را مشهور کرد.

هر نوع راهِ خودش را دارد. می‌توانید همه‌ی صفحه‌های کتابی درباره‌ی شنا را بخوانید و باز هم بارِ اولی که توی آب می‌روید، فرو بروید: بلد بودن با تمرین بیشتر می‌شود، با انجام دادن، کمی اشتباه کردن و دوباره انجام دادن. و لیلا با بیشتر رکاب زدن یاد نمی‌گیرد که زمین دورِ خورشید می‌گردد.

پس وقتی کسی می‌گوید «می‌دانم»، بپرسید منظورش کدام نوع است. «بلدم درستش کنم» با درست کردنش آزموده می‌شود. «می‌دانم که درست شده» با بررسی کردنش. این ویدیو همراه درس «بلد بودن» در دوره‌ی دانش، سطح ۲ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰لیلا ده سال دارد و همه‌جا با دوچرخه می‌رود.
2. ۰:۰۵دایی کریم می‌داند چرا دوچرخه نمی‌افتد. اما تا سوار می‌شود، می‌افتد.
3. ۰:۱۱دانستنِ این‌که، واقعیتی است که گفته می‌شود. بلد بودن با انجام دادن نشان داده می‌شود.
4. ۰:۱۷همه‌ی کتاب‌های شنا را بخوانید، باز هم فرو می‌روید. بلد بودن با تمرین بیشتر می‌شود.
5. ۰:۲۳بلدم درستش کنم، درستش کن. می‌دانم که درست شده، بررسی‌اش کن.
6. ۰:۲۹دو نوع دانستن، هر کدام با راهِ خودش.