جلدها و دستورها

درباره‌ی این ویدیو

یک دستِ دی‌ان‌اِیِ انسان حدود ۳ میلیارد حرف طول دارد. یاخته نمی‌تواند آن را مثلِ یک نخِ بلندِ رها نگه دارد؛ پس چطور مرتب شده، و دستورِ چیزی مثلِ رنگِ چشمِ شما کجای آن است؟ این ویدیو قدم به قدم نشانش می‌دهد.

در هسته، دی‌ان‌اِی به تکه‌های جدا تقسیم شده و هر تکه محکم در یک کروموزوم بسته‌بندی شده، بسته‌ای نخ‌مانند از دی‌ان‌اِی. هر یاخته‌ی بدنِ انسان معمولاً ۴۶ کروموزوم دارد، در ۲۳ جفت. از هر جفت، یکی را از مادرتان گرفته‌اید و یکی را از پدرتان؛ پس از تقریباً هر دستوری دو نسخه دارید. بیست‌ودو جفت در مردان و زنان شبیه هم‌اند؛ در جفتِ بیست‌وسوم، زنان معمولاً دو کروموزومِ X دارند و مردان یک X و یک Y.

ژن تکه‌ای از دی‌ان‌اِی است که دستورِ یک کار را دارد، معمولاً ساختنِ یک پروتئین. انسان حدود ۲۰ هزار ژنِ پروتئین‌ساز دارد. همه‌ی دی‌ان‌اِیِ شما با هم ژنومِ شماست. اگر ژنوم یک کتابخانه باشد، کروموزوم‌ها جلدهای آن‌اند، ژن‌ها دستورهای پخت، و بازهای A و T و C و G حروفِ آن.

بیشترِ صفت‌ها فقط یک ژن ندارند. چند ژن رنگِ چشم را شکل می‌دهند، و تا امروز بیش از ۷۰۰ تفاوتِ کوچک در ژن‌ها پیدا شده که بر قد اثر دارند، هر کدام فقط کمی. این ویدیو همراهِ درسِ «ژن‌ها و کروموزوم‌ها» در دوره‌ی زیست‌شناسی، سطح ۱ در ناف است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک دستِ دی‌ان‌اِیِ انسان حدود ۳ میلیارد حرف طول دارد. یاخته چطور آن را مرتب نگه می‌دارد؟
2. ۰:۰۸دی‌ان‌اِی تکه‌تکه شده و هر تکه محکم در یک کروموزوم بسته‌بندی شده. یاخته‌ی بدنِ انسان ۴۶ کروموزوم دارد، در ۲۳ جفت. از هر جفت، یکی از مادر آمده و یکی از پدر.
3. ۰:۲۴بیست‌ودو جفت در مردان و زنان شبیه هم‌اند. جفتِ بیست‌وسوم فرق دارد. زنان معمولاً دو کروموزومِ ایکس دارند، مردان یک ایکس و یک وای.
4. ۰:۳۶در طولِ هر کروموزوم ژن‌ها نشسته‌اند. ژن تکه‌ای از دی‌ان‌اِی است با دستورِ یک کار، معمولاً ساختنِ یک پروتئین. انسان حدود ۲۰ هزار ژن دارد.
5. ۰:۵۲یک کتابخانه را در نظر بگیرید. ژنوم کتابخانه است، کروموزوم‌ها جلدهایش، ژن‌ها دستورها، و بازها حرف‌ها.
6. ۱:۰۶بیشترِ صفت‌ها فقط یک ژن ندارند. چند ژن رنگِ چشم را می‌سازند. بیش از ۷۰۰ تفاوتِ ژنی بر قد اثر دارند، هر کدام کمی.
7. ۱:۲۰دو دسته دستور، از هر والد یکی، تقریباً در هر یاخته.