عمق ۱ · ۸۲ ثانیه
قدیمیتر در پایین
صدفهایی درونِ کوه. سنگواره چطور ساخته میشود، چرا لایههای پایینترِ سنگ قدیمیترند، زمین و حیات چقدر قدمت دارند، و تیکتالیک، ماهیای با مچ.
درباره‌ی این ویدیو
در بعضی کوه‌ها، دور از هر دریایی، صدفهایی درونِ سنگ هست. سنگواره بقایا یا ردِ جانداری از زمان‌های بسیار دور است که در سنگ مانده: استخوان، دندان، صدف و برگ، اما ردِ پا، لانه‌ی زیرزمینی و تخم هم. بیشترِ جانداران می‌پوسند و چیزی از آن‌ها نمی‌ماند. سنگواره وقتی ساخته میشود که گیاه یا جانوری مرده زود زیرِ گل یا شن دفن شود؛ با گذشت زمان، کانی‌ها کم‌کم جای بخش‌هایی از آن را می‌گیرند و گل سفت میشود و سنگ میشود. خیلی بعد، سنگ فرسوده میشود و کسی آن را پیدا می‌کند. بخش‌های سخت مثل استخوان و صدف خیلی بیشتر از بخش‌های نرم سنگواره می‌شوند.
سنگ‌هایی مثل ماسه‌سنگ و سنگ‌آهک لایه‌لایه روی هم ته‌نشین می‌شوند. جایی که لایه‌ها تا نخورده یا وارونه نشده‌اند، لایه‌ی پایین اول نشسته و قدیمی‌ترین است، پس سنگواره‌های لایههای پایین‌تر از سنگواره‌های بالاتر قدیمیترند. پایین‌ترین لایه‌ها فقط جانداران ساده دارند؛ ماهی‌ها بعدتر پیدا می‌شوند و بعد جانورانی با پا روی خشکی.
دانشمندان سنِ بعضی سنگ‌ها را هم از واپاشیِ آهسته‌ی عنصرهای پرتوزا در آن‌ها اندازه می‌گیرند. همین‌طور است که می‌دانیم زمین حدود ۴٫۵ میلیارد سال عمر دارد. قدیمی‌ترین نشانه‌های حیات، تپه‌های لایه‌لایه‌ای که میکروب‌ها در غرب استرالیا به جا گذاشته‌اند، حدود ۳٫۵ میلیارد سال قدمت دارند، هرچند دانشمندان هنوز بر سرِ جزئیاتش بحث می‌کنند.
اگر جانورانِ پادار از ماهی‌ها آمده باشند، باید زمانی جانورانی میانِ این دو وجود داشته‌اند. در سال ۲۰۰۶ دانشمندان تیکتالیک را معرفی کردند که در سنگ‌هایی حدود ۳۷۵ میلیون ساله در قطب شمالِ کانادا پیدا شده بود: ماهیای با آبشش و فلس که باله‌های جلویی‌اش استخوان‌هایی شبیهِ بازو و مچ داشت. این ویدیو همراه درس «خواندنِ سنگواره‌ها» در دوره‌ی زیست‌شناسی، سطح ۱ در ناف است.
این ویدیو عمق ۱ از «سنگواره‌ها» را نشان می‌دهد.
یادگیری سنگوارههامتن گفتار
- ۰:۰۰در بعضی کوه‌ها، دور از هر دریایی، صدفهایی درونِ سنگ پیدا میشود. چطور به آن‌جا رسیده‌اند؟
- ۰:۰۹سنگواره وقتی ساخته میشود که جانداری زود زیرِ گل یا شن دفن شود. در زمانی بسیار طولانی، گل سنگ میشود و کانی‌ها کم‌کم جای استخوان‌ها را می‌گیرند. خیلی بعد، سنگ فرسوده میشود و کسی آن را پیدا می‌کند.
- ۰:۲۷سنگ لایه‌لایه روی هم می‌نشیند. جایی که لایه‌ها تا نخورده‌اند، لایه‌ی پایین اول نشسته، پس سنگواره‌های پایین‌تر قدیمیترند. پایین صدف‌های ساده، بالاتر ماهی، خزنده و پستاندار.
- ۰:۴۳اندازه‌گیریِ سنگ‌ها نشان می‌دهد زمین حدود چهار و نیم میلیارد سال عمر دارد. قدیمی‌ترین نشانه‌های حیات حدود سه و نیم میلیارد سال قدمت دارند، هرچند بر سرِ جزئیات هنوز بحث هست.
- ۰:۵۶سنگواره‌ها نشان می‌دهند حیات تغییر کرده است. در سال ۲۰۰۶ دانشمندان تیکتالیک را معرفی کردند، حدود ۳۷۵ میلیون ساله. ماهیای با آبشش و فلس، اما با باله‌هایی که استخوان بازو و مچ داشتند.
- ۱:۱۴لایههای سنگ کارنامه‌ی حیات‌اند، لایه به لایه.