تکه‌ی گمشده

درباره‌ی این ویدیو

مامان به خانه می‌آید و می‌بیند یک تکه از کیک شکلاتی نیست. ردی از خرده‌های کیک روی زمین تا در اتاق کیان می‌رود و دور دهان کیان شکلاتی است. کسی ندیده چه کسی تکه را برداشته. آیا مامان می‌داند چه کسی آن را خورده؟ نه دیده و نه کسی به او گفته، اما حدس هم نمی‌زند. هر سرنخ ادعای «کیان کیک را خورده» را محتمل‌تر می‌کند، و به هر چیزی که چنین کند شاهدی به نفع آن ادعا می‌گویند.

شاهد می‌تواند به سمت دیگر هم اشاره کند. اگر مامان بعد کفش‌های فوتبال کیان را دم در ببیند که هنوز گلی و خیس است، و مادر دوستش پیام بدهد که کیان تمام بعدازظهر خانه‌ی آن‌ها بوده، این‌ها شاهدی بر ضد آن ادعایند: آن را نامحتمل‌تر می‌کنند. نگاه درست به شواهد همیشه هر دو طرف را می‌بیند.

شاهد اثبات نیست. حتی همه‌ی سرنخ‌ها هم کار کیان را یقینی نمی‌کنند: شاید خواهرش خرده‌ها را ریخته، شاید شکلات از یک بیسکویت است. شاهد ادعا را محتمل‌تر یا نامحتمل‌تر می‌کند، برای همین پرسش بعدی همیشه این است که چقدر قوی است. با شاهد است که چیزهایی را می‌دانیم که کسی ندیده: کارآگاه می‌فهمد چه کسی کاری را کرده، پزشک می‌فهمد چه چیزی آدم را بیمار کرده و دانشمند از روی استخوان‌ها می‌فهمد خیلی پیش چه جانورانی زندگی می‌کردند. این ویدیو همراه درس «شاهد یعنی چه؟» در دوره‌ی دانش، سطح ۱ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک تکه از کیک نیست. کسی ندید چه کسی برداشتش. مامان می‌داند؟
2. ۰:۰۵خرده‌ها تا در اتاق کیان. شکلات دور دهانش. هر سرنخ آن را محتمل‌تر می‌کند.
3. ۰:۱۱اما نه یقینی. شاید خواهرش خرده‌ها را ریخته. شاید شکلات از بیسکویت است.
4. ۰:۱۷بعد کفش‌های گلی و خیس. و پیامی که می‌گوید تمام بعدازظهر خانه‌ی دوستش بوده.
5. ۰:۲۳کارآگاه، پزشک و دانشمند با شاهد چیزهایی را می‌دانند که کسی ندیده.
6. ۰:۲۹شاهد ادعا را محتمل‌تر یا نامحتمل‌تر می‌کند. نه یقینی.