پروتون‌ها را بشمارید

درباره‌ی این ویدیو

انگشتری از طلای خالص و لیوانی آب هر دو از اتم ساخته شده‌اند. اما اگر به اتم‌هایشان نگاه کنید، فرقِ بزرگی می‌بینید: همه‌ی اتم‌های طلای خالص از یک جورند، ولی آب دو جور اتم دارد.

چیزی که جورِ اتم‌ها را از هم جدا می‌کند تعدادِ پروتون‌های هسته است. اتمی که ۱ پروتون دارد همیشه هیدروژن است. اتمی با ۶ پروتون همیشه کربن است، با ۸ پروتون همیشه اکسیژن، و با ۷۹ پروتون همیشه طلا. تعدادِ پروتون‌ها را عوض کنید، اتمی از جورِ دیگر دارید.

ماده‌ای که فقط از یک جور اتم ساخته شده باشد عنصر نام دارد. طلا عنصر است: همه‌ی اتم‌هایش ۷۹ پروتون دارند. آهن عنصر است، و گازِ اکسیژنِ هوا هم. آب عنصر نیست: هر ذره‌ی ریزِ آب هیدروژن و اکسیژن دارد. نمک خوراکی هم عنصر نیست: دو جور اتم دارد، سدیم و کلر. بیشترِ چیزهای دوروبرتان از چند عنصر ساخته شده‌اند که به هم پیوسته‌اند یا با هم مخلوط شده‌اند. این فکر که هر عنصر جورِ اتمِ خودش را دارد از جان دالتون است، در سالِ ۱۸۰۸.

دانشمندان حدودِ ۱۱۸ عنصر می‌شناسند. حدودِ ۹۰ تا در طبیعت پیدا می‌شوند؛ بقیه را فقط در آزمایشگاه ساخته‌اند، اغلب چند اتم در هر بار، و بسیاری‌شان در چند ثانیه از هم می‌پاشند. شاید عجیب باشد که همه‌چیز از این تعدادِ کم ساخته شده، اما به ۳۲ حرفِ الفبای فارسی فکر کنید: همین حرف‌ها برای نوشتنِ همه‌ی واژه‌های همه‌ی کتاب‌های فارسی بس است. به همین ترتیب، حدودِ ۹۰ جور اتم برای ساختنِ همه‌ی سنگ‌ها، رودها، گیاهان و آدم‌ها کافی است. این ویدیو همراهِ درسِ «عنصر: فقط یک جور اتم» در شیمی، سطح ۱، در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰انگشتری طلا و لیوانی آب. هر دو از اتم ساخته شده‌اند. ولی چند جور اتم؟
2. ۰:۰۸پروتون‌های هسته را بشمارید. یکی یعنی هیدروژن. شش، کربن. هشت، اکسیژن. هفتاد و نه، طلا.
3. ۰:۱۹ماده‌ای که فقط یک جور اتم دارد عنصر است. طلا عنصر است. آب و نمک نه.
4. ۰:۲۸حدودِ ۱۱۸ عنصر می‌شناسیم. حدودِ ۹۰ تا در طبیعت‌اند. بقیه را در آزمایشگاه ساخته‌اند.
5. ۰:۳۷سی و دو حرف همه‌ی واژه‌های فارسی را می‌نویسند. حدودِ نود جور اتم همه‌چیز را می‌سازند.
6. ۰:۴۳یک جور اتم یعنی یک عنصر.