از نان تا خون

درباره‌ی این ویدیو

یک تکه نان و پنیر می‌خورید و چند ساعت بعد بخشی از آن سوختِ ماهیچه‌های پایتان شده است. انگشت‌هایتان که از نان ساخته نشده‌اند؛ پس در راه چه اتفاقی افتاد؟ این ویدیو یک لقمه را در دستگاه گوارش دنبال می‌کند.

غذا از تکه‌های بزرگ و پیچیده ساخته شده است: نشاسته، پروتئین و چربی. این تکه‌ها برای ورود به خون خیلی بزرگ‌اند. گوارش یعنی شکستنِ آن‌ها به تکه‌های کوچک و ساده‌ای که بتوانند وارد خون شوند. این کار از دو راه انجام می‌شود: با له کردن و هم زدن، وقتی دندان‌ها می‌جوند و معده غذا را به‌هم می‌زند؛ و با مواد شیمیایی، یعنی آنزیم‌های شیره‌های گوارشی که تکه‌های بزرگ را به تکه‌های کوچک می‌بُرند. بزاقِ دهان همان اول گوارشِ نشاسته را شروع می‌کند.

دستگاه گوارش یک لوله‌ی بلند است. لقمه از دهان، که آن را می‌جود، از راهِ مری به معده می‌رود، که اسید و آنزیم می‌سازد و غذا را به‌هم می‌زند. بعد روده‌ی باریک است که با کمکِ شیره‌های کبد و لوزالمعده گوارش را تمام می‌کند، و بعد روده‌ی بزرگ که آب را پس می‌گیرد و باقی‌مانده را به مدفوع تبدیل می‌کند.

روده‌ی باریک فقط در پهنا باریک است: در یک بزرگسال بیش از ۶ متر طول دارد، تقریباً اندازه‌ی یک اتوبوس، و بیشترِ کارِ گوارش را خودش انجام می‌دهد، نه معده. دیواره‌اش پوشیده از برآمدگی‌های ریزِ انگشت‌مانندی به نام پرز است که سطحِ بسیار بزرگی به آن می‌دهند. تکه‌های کوچکِ غذا از دیواره‌ی نازکِ هر پرز به رگ‌های ریزِ درونش می‌روند و خون آن‌ها را به همه‌جای بدن می‌برد. به این کار جذب می‌گویند. این ویدیو همراهِ درسِ «گوارش» در دوره‌ی زیست‌شناسی، سطح ۱ در ناف است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰نان و پنیر، چند ساعت بعد، سوختِ پاهایتان می‌شود. اما انگشت‌هایتان که از نان ساخته نشده‌اند. چه شد؟
2. ۰:۰۹غذا از تکه‌های بزرگ ساخته شده، بزرگ‌تر از آن‌که وارد خون شوند. گوارش آن‌ها را کوچک می‌کند، با جویدن و هم زدن، و با آنزیم‌هایی که تکه‌تکه‌شان می‌کنند.
3. ۰:۲۲یک لقمه را دنبال کنید. دهان آن را می‌جود. مری آن را به معده می‌فرستد و معده با اسید و آنزیم به‌همش می‌زند. روده‌ی باریک کار را تمام می‌کند و روده‌ی بزرگ آب را پس می‌گیرد.
4. ۰:۴۶روده‌ی باریک فقط در پهنا باریک است. بیش از شش متر طول دارد، اندازه‌ی یک اتوبوس، و بیشترِ گوارش را انجام می‌دهد.
5. ۰:۵۸دیواره‌اش پر از انگشت‌های ریزی به نام پرز است. تکه‌های کوچکِ غذا از دیواره‌ی نازکشان وارد خون می‌شوند. این یعنی جذب.
6. ۱:۱۲گوارش غذا را آن‌قدر کوچک می‌کند که وارد خونتان شود.