برگ‌ها کجا می‌روند

درباره‌ی این ویدیو

هر پاییز یک درختِ بزرگ ده‌ها هزار برگ می‌ریزد. هر سال جانورانی می‌میرند و هر روز فضولات به جا می‌گذارند. با این همه جنگل‌ها زیرِ برگ‌های کهنه و لاشه‌ها دفن نمی‌شوند. این ویدیو نشان می‌دهد همه‌ی این‌ها کجا می‌روند.

تجزیه‌کننده‌ها جاندارانی هستند که از گیاهان و جانورانِ مرده و فضولات تغذیه می‌کنند و آن‌ها را از هم می‌پاشند. مهم‌ترینشان قارچ‌ها، یعنی کپک‌ها و قارچ‌های چتری، و باکتری‌ها هستند. جانورانِ کوچک هم کمک می‌کنند: کرم خاکی، خرخاکی و هزارپا برگ و چوبِ مرده را می‌جوند و تکه‌تکه می‌کنند تا قارچ‌ها و باکتری‌ها کار را تمام کنند. قارچ‌ها حتی بخش‌های سختِ چوب را که بیشترِ جانداران نمی‌توانند هضم کنند از هم باز می‌کنند، برای همین کُنده‌ی افتاده کم‌کم نرم و ترد می‌شود. تجزیه‌کننده‌ها را در خانه هم دیده‌اید: سیبی که بیرون بماند چروک می‌شود، قهوه‌ای می‌شود و کپک می‌زند، و آن کپک قارچی است که دارد تغذیه می‌کند.

تجزیه‌کننده‌ها وقتی تغذیه می‌کنند، موادی را که جاندارانِ مرده از آن ساخته شده بودند آزاد می‌کنند. کربن به شکلِ کربن دی‌اکسید به هوا برمی‌گردد و نیتروژن و مواد معدنی به خاک، جایی که ریشه‌ی گیاهان دوباره آن‌ها را می‌گیرد. گیاه خورده می‌شود، جانور می‌میرد، تجزیه‌کننده‌ها آن را از هم می‌پاشند، و همان مواد گیاهِ تازه‌ای را تغذیه می‌کنند. به این حلقه چرخه‌ی مواد مغذی می‌گویند.

انرژی فرق دارد. بازیافت نمی‌شود: از خورشید وارد می‌شود و در هر مرحله، از جمله مرحله‌ی تجزیه‌کننده‌ها، به شکلِ گرما بیرون می‌رود؛ پس هر اکوسیستم به انرژیِ تازه نیاز دارد. بدونِ تجزیه‌کننده‌ها، مرده‌ها روی هم انباشته می‌شدند و خاک مواد مغذیِ لازمِ گیاهان را از دست می‌داد. این ویدیو همراهِ درسِ «هیچ چیز هدر نمی‌رود» در دوره‌ی «زیست‌شناسی، سطح ۱» در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰هر پاییز یک درختِ بزرگ ده‌ها هزار برگ می‌ریزد. اما جنگل‌ها زیرِ برگ‌ها دفن نمی‌شوند. این‌ها کجا می‌روند؟
2. ۰:۰۹تجزیه‌کننده‌ها از گیاهان و جانورانِ مرده و فضولات تغذیه می‌کنند و آن‌ها را از هم می‌پاشند. مهم‌ترینشان قارچ‌ها و باکتری‌ها هستند.
3. ۰:۱۸کرم خاکی، خرخاکی و هزارپا برگ‌ها را تکه‌تکه می‌کنند. قارچ‌ها حتی چوبِ سخت را از هم باز می‌کنند، و کُنده‌ی افتاده نرم و ترد می‌شود.
4. ۰:۲۸تجزیه‌کننده‌ها را در خانه هم دیده‌ای. سیبی که بیرون بماند چروک می‌شود، قهوه‌ای می‌شود و کپک می‌زند. آن کپک قارچی است که تغذیه می‌کند.
5. ۰:۴۰تجزیه‌کننده‌ها موادی را که مرده‌ها از آن ساخته شده‌اند آزاد می‌کنند.
6. ۰:۴۶کربن به شکلِ کربن دی‌اکسید به هوا برمی‌گردد. نیتروژن و مواد معدنی به خاک.
7. ۰:۵۳ریشه‌ی گیاهان دوباره آن‌ها را می‌گیرد. گیاه خورده می‌شود، جانور می‌میرد، و حلقه ادامه پیدا می‌کند.
8. ۱:۰۲اما انرژی بازیافت نمی‌شود. از خورشید وارد می‌شود و در هر مرحله به شکلِ گرما بیرون می‌رود، مرحله‌ی تجزیه‌کننده‌ها هم.
9. ۱:۱۰پس هر اکوسیستم نورِ تازه می‌خواهد، اما موادش بارها و بارها به کار می‌روند.
10. ۱:۱۶بدونِ تجزیه‌کننده‌ها، مرده‌ها روی هم انباشته می‌شدند و خاک مواد مغذیِ گیاهان را از دست می‌داد.
11. ۱:۲۴در طبیعت، هیچ چیز هدر نمی‌رود.